Katarakt ameliyatı öncesinde ya da refraktif lens değişimi düşünürken çoğu hastanın zihninde tek bir soru belirir: “Hangi lens benim için doğru?” Bu soruyu sormak çok yerinde, ama cevabı bulmak için önce doğru soruları sormak gerekiyor.
Göz içi mercek çeşitleri arasındaki farkları anlamak; sadece teknik bir bilgi edinme meselesi değil, ameliyat sonrası hayatınızın nasıl şekilleneceğini önceden görebilmek demek.
Çünkü bu mercekler ömür boyu gözünüzde kalacak ve her sabah uyandığınızda, her kitap açtığınızda, her gece araç kullandığınızda orada olacaklar. Bu yazıda monofokal, multifokal ve trifokal lensleri; yani üç temel göz içi mercek çeşidini sadece teknik açıdan değil, gerçek hayata yansımaları açısından ele alıyoruz.
Göz İçi Mercek Nedir, Neden Gereklidir?
Gözünüzün doğal merceği, ışığı kırarak retina üzerine odaklar ve bu sayede net görürsünüz. Katarakt hastalığında bu doğal mercek opaklaşır ve artık görevini yerine getiremez hale gelir. Ameliyatta bu bulanıklaşmış mercek çıkarılır ve yerine kalıcı bir yapay mercek yerleştirilir. İşte bu yapay mercekler, yani göz içi mercek çeşitleri, birbirinden oldukça farklı optik tasarımlara sahiptir ve her biri ameliyat sonrası görme deneyimini farklı şekillendirir.
Katarakt dışında da göz içi mercek uygulanabilir. Lazer ameliyatına uygun olmayan yüksek dereceli miyopi veya hipermetropisi olan kişilerde ya da presbiyopi nedeniyle hem yakın hem uzak görme bozulan bireylerde de refraktif amaçlı olarak göz içi mercek tercih edilebilir.
Monofokal Lens
Monofokal lens, yani tek odaklı mercek, adından da anlaşılacağı gibi yalnızca tek bir mesafeye odaklanır. Çoğu hastada bu mesafe uzak görüş olarak ayarlanır; yani ameliyat sonrasında araç kullanmak, televizyon izlemek, dışarıda yürümek için gözlüğe gerek kalmaz. Ancak okumak, bilgisayarda çalışmak ya da yakın mesafede iş yapmak için okuma gözlüğü gerekir.
Monofokal lensin avantajlarına daha yakından bakıldığında şu tablo ortaya çıkar:
- Optik tasarımı basit olduğu için görüntü kalitesi son derece yüksek ve nettir.
- Işık dağılması, halo veya ışık çevresinde hale oluşumu gibi yan etkiler diğer lens çeşitlerine kıyasla çok daha azdır.
- Gece görüşü en yüksek kontrast duyarlılığıyla monofokal lenste sağlanır.
- Uzun yıllar boyunca milyonlarca hastada kullanılmış ve öngörülebilir sonuçlar veren, köklü bir teknolojidir.
Tek bir mesafeye odaklandığı için diğer mesafelerde gözlük kullanmaya devam etmek gerekir.
Kimler için ideal?
Monofokal lens özellikle gece çok fazla araç kullananlar, yüksek kontrast duyarlılığı gerektiren mesleklerde çalışanlar (pilotlar, profesyonel sürücüler, cerrahlar gibi) ve diğer lens tiplerinin yan etkilerine karşı hassasiyet yaşayabilecek kişiler için en güvenli seçenektir.
Ayrıca glokom, maküla dejenerasyonu veya diyabetik retinopati gibi ek göz hastalığı olan bireylerde çok odaklı lenslerin karmaşık optiği görme kalitesini olumsuz etkileyebileceğinden, bu grupta monofokal lens genellikle öncelikli tercih olur.
Gözlüğü tamamen bırakmak mümkün mü?
Monofokal lensin bir gözde uzağa, diğer gözde yakına ayarlanmasıyla “monovizyon” adı verilen yöntem uygulanabilir. Bu yöntemde beyin her iki gözden gelen bilgiyi birleştirir ve birçok günlük aktivitede gözlük ihtiyacı ortadan kalkabilir.
Ancak bu yöntem herkese uygun değildir; bazı kişiler iki göz arasındaki bu farka uyum sağlayamaz. Deneme amaçlı kontakt lens uygulamasıyla önceden test edilmesi önerilir.
Multifokal Lens
Multifokal lens, iki veya daha fazla odak noktası oluşturacak şekilde tasarlanmıştır. Merceğin yüzeyi, ışığı eş zamanlı olarak birden fazla odak noktasına yönlendiren konsantrik halkalardan oluşur. Bu sayede hem uzağı hem de yakını gözlüksüz görmek mümkün hale gelir. Beyin, hangi odak noktasından gelen bilgiyi kullanacağını kısa sürede öğrenir ve bu süreç “nöral adaptasyon” olarak adlandırılır.
Multifokal lensin gündelik hayata yansımaları şöyle özetlenebilir:
- Ameliyat sonrasında çoğu hastada kitap okumak, gazete açmak, cep telefonunu kullanmak gibi yakın mesafe aktiviteleri gözlüksüz mümkün hale gelir.
- Uzak görüş de büyük ölçüde korunur; yani sosyal hayatta, market alışverişinde, seyahatte gözlüksüz olmak rahatlatıcıdır.
- Gözlüğe olan bağımlılık önemli ölçüde azalır; bu psikolojik açıdan da ciddi bir özgürlük hissi yaratır.
Ancak bu lensin bazı önemli ödünleşimleri de vardır:
- Işığın birden fazla odak noktasına bölünmesi nedeniyle özellikle gece, farların ya da sokak lambalarının çevresinde halo (hale) veya ışık parlaması görülebilir.
- Kontrast duyarlılığı monofokal lense kıyasla bir miktar düşer; yani belirsiz, düşük ışıklı ortamlarda görme kalitesi azalabilir.
- Bazı hastalar nöral adaptasyon sürecinde birkaç ay boyunca adaptasyon güçlüğü yaşayabilir.
- Çok ince punto yazılar, iğne ipliğe geçirmek gibi aşırı yakın ve hassas işler için zaman zaman ince bir okuma gözlüğüne ihtiyaç duyulabilir.
Kimler için ideal?
Aktif sosyal hayatı olan, sıklıkla farklı mesafelere geçiş yapan, gözlüğe olan bağımlılığından şikayetçi ve gece görüşündeki olası hafif bozulmayı kabullenen kişiler için multifokal lens çok tatmin edici sonuçlar verebilir.
Trifokal Lens
Trifokal lens, multifokal lensin mantığını bir adım öteye taşır. Uzak ve yakın görüşe ek olarak orta mesafe görüşü, yani yaklaşık 60 ile 80 santimetre arası mesafeyi de net bir şekilde kapsar. Bu mesafe gündelik hayatta son derece kritiktir: bilgisayar ekranına bakmak, yemek yeme sırasındaki konuşmalar, mutfak tezgahında çalışmak, araç kullanırken gösterge panelini okumak tam da bu mesafe aralığına denk gelir.
Trifokal lensin gündelik hayata katkılarını somutlaştırmak gerekirse:
- Sabah kalktığınızda cep telefonunuzu okuyabilirsiniz.
- Kahvaltı masasında karşınızdaki kişinin yüzünü net görebilirsiniz.
- Gün içinde bilgisayarda çalışabilirsiniz.
- Akşam yürüyüşe çıktığınızda uzaktaki tabelaları okuyabilirsiniz.
Bu üç mesafeyi büyük ölçüde gözlüksüz karşılayabiliyor olması, trifokal lensi “akıllı mercek” olarak da anılmasına yol açmıştır.
Elbette burada da bazı noktaların açıkça konuşulması gerekir:
- Beynin bu lense tam adaptasyonu zaman alabilir; ilk aylarda görme kalitesinin dalgalanması normaldir.
- Ek göz hastalığı olan kişilerde trifokal lens her zaman uygun olmayabilir.
Kimler için ideal?
Aktif çalışma hayatı olan, hem dijital ekranlarla hem de uzak mesafe aktiviteleriyle yoğun bir gün geçiren, mümkün olduğunca gözlüksüz kalmak isteyen ve gece araç kullanımı birincil öncelikleri arasında olmayan kişiler için trifokal lens çok tatmin edici bir seçenek olabilir.
Monofokal lens keskin ve güvenilir bir seçenektir; gözlük bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmaz ama yüksek kaliteli, öngörülebilir bir görüş sunar.
Multifokal lens gözlükten büyük ölçüde kurtulma özgürlüğü sağlar; ancak gece görüşünde bazı ödünleşimler gerektirebilir.
Trifokal lens ise üç mesafeyi de gözlüksüz karşılama iddiasıyla günümüzün en kapsamlı seçeneği olarak öne çıkar; adaptasyon süreci sabır ister ama uzun vadede pek çok hasta için en tatmin edici sonucu verir.
Tüm bu göz içi mercek çeşitlerini değerlendirmenin en sağlıklı yolu, ayrıntılı bir göz muayenesi ve yaşam tarzınızı kapsayan kapsamlı bir hekim görüşmesinden geçer.
