Torik (Toric) Lens ile Astigmat Tedavisi

Torik lens (toric lens), astigmatı düzeltmek için farklı yönlerde farklı kırma gücü taşıyan bir göz içi mercektir. Katarakt ameliyatında ya da akıllı mercek uygulamasında doğal merceğin yerine konur ve korneadaki astigmatın eksenine göre hizalanır. Böylece katarakt alınırken astigmat da aynı ameliyatta azaltılabilir. Astigmat için kullanılan yumuşak kontakt lenslere de torik lens denir; bu sayfa göz içi merceği anlatır.

Torik Lens Nedir, Nasıl Çalışır?

Torik lens, iki farklı eğriliği bir arada taşıyan göz içi mercektir: bir yönde daha güçlü, ona dik yönde daha zayıf kırar. Bu yapı, korneadaki eğrilik farkını tersinden dengeler.

Astigmatta kornea tam yuvarlak bir top gibi değil, bir kaşığın sırtı gibi bir yönde daha diktir. Işık bu yüzden retinada tek bir noktada toplanamaz; hem uzağı hem yakını bulanık, gölgeli ya da çift çizgili görürsünüz. Gözlük reçetenizdeki CYL (silindir) değeri astigmatın miktarını, AKS değeri ise yönünü gösterir.

Standart (monofokal) göz içi mercekler miyopi ya da hipermetropiyi düzeltir, astigmatı etkilemez. Torik merceğin üzerinde ise küçük eksen işaretleri bulunur. Cerrah merceği yerleştirdikten sonra bu işaretleri ameliyat öncesinde hesaplanan eksene çevirir. Mercek o eksende durdukça astigmat düzeltmesi de sürer.

Bir ayrıntıyı bilmekte yarar var: astigmatın bir bölümü korneadan değil, doğal mercekten kaynaklanabilir. Ameliyatta doğal mercek çıkarıldığı için bu bölüm kendiliğinden ortadan kalkar. Torik mercek bu yüzden korneadaki astigmata göre hesaplanır. Torik mercek, akıllı mercek tedavisi seçeneklerinin hepsine eklenebilen bir özelliktir; tek odaklı mercekte de akıllı mercekte de kullanılabilir.

Torik Kontakt Lens ile Torik Göz İçi Mercek Arasındaki Fark Nedir?

İkisi de astigmatı düzeltir; ancak torik kontakt lens gözün üzerine takılıp çıkarılır, torik göz içi mercek ise ameliyatla gözün içine yerleştirilir ve kalıcıdır. İnternette “torik lens” diye arama yapanların karşısına çoğunlukla kontakt lens çıkar. Aradaki fark şöyle özetlenebilir:

Özellik	Torik kontakt lens	Torik göz içi mercek
Nerede durur?	Korneanın üzerinde, gözyaşı tabakasında	Gözün içinde, doğal merceğin bulunduğu kapsülde
Nasıl uygulanır?	Kişi kendisi takar ve çıkarır	Katarakt ya da mercek değişimi ameliyatında yerleştirilir
Ne kadar kalır?	Günlük, iki haftalık ya da aylık değiştirilir	Kalıcı olarak tasarlanır
Kimler kullanır?	Uygun göz yapısındaki her yaştan astigmatlı kişi	Çoğunlukla kataraktı olan ya da mercek değişimi planlanan yetişkinler
Bakım	Düzenli temizlik, hijyen ve göz kontrolleri	Ameliyat sonrası damla ve kontroller; sonrasında günlük bakım gerekmez

Astigmatı olanlar kontakt lens kullanabilir mi? Evet. Astigmat için yumuşak torik lensler ve sert gaz geçirgen lensler üretilir; yüksek ya da düzensiz astigmatta sert lensler daha iyi sonuç verebilir. Kontakt lens kullanıyorsanız ameliyat öncesi ölçümlerden bir süre önce lensi bırakmanız istenir, çünkü lens korneanın şeklini geçici olarak değiştirebilir.

Torik Lens Kimler İçin Uygundur?

Torik lens, kataraktı olan ya da mercek değişimi planlanan ve korneasında düzenli astigmat bulunan kişilerde düşünülür. Karar, ölçülen astigmatın miktarına, düzenli olup olmadığına ve gözün genel sağlığına göre verilir.

Genel olarak şu durumlarda değerlendirilir:

• Katarakt ile birlikte astigmatı olanlar: Bulanıklaşan doğal mercek alınırken astigmat da aynı ameliyatta azaltılabilir.
• Kornea astigmatı yaklaşık 1 diyoptri ya da üzerinde olanlar: Bu düzeydeki astigmat, ameliyattan sonra uzak görmeyi belirgin biçimde etkileyebildiği için torik mercek yaygın olarak önerilir. Daha düşük değerlerde ameliyat kesisinin yerini planlamak gibi yöntemler de seçenek olabilir.
• Akıllı mercek düşünen ve astigmatı olanlar: Trifokal ve EDOF merceklerin torik seçenekleri, farklı mesafelerde görmeyi desteklerken astigmatı da düzeltir.
• Uzak görmede gözlüğe daha az bağımlı olmak isteyenler: Astigmat düzeltilmeden takılan bir mercekle uzak için de silindirli gözlük gerekebilir.

Kimlerde Uygun Olmayabilir?

Torik mercek düzenli astigmat için hesaplanır. Astigmat düzensizse ya da merceğin yerinde sabit durması zorsa sonuç öngörülemez hâle gelebilir. Şu durumlarda başka bir yol düşünülebilir:

• Belirgin düzensiz astigmata yol açan keratokonus ya da kornea skarları (izleri)
• Merceği taşıyan ince bağların (zonüllerin) zayıf olduğu gözler ya da ameliyat sırasında kapsülde yırtık gelişmesi
• Göz bebeğinin yeterince büyütülemediği durumlar
• Daha önce retina ameliyatı geçirmiş bazı gözler
• Kuru göz gibi ölçümleri bozan yüzey sorunları; bunlar önce tedavi edilir, ölçüm sonra tekrarlanır

Bu durumlarda astigmat gözlükle, kontakt lensle ya da başka bir yöntemle düzeltilebilir. Hangisinin size uyduğunu muayene ve ölçümler gösterir.

Astigmat Ameliyatında Torik Lens mi, Lazer mi?

Doğal merceği saydam olan genç yetişkinlerde astigmat çoğunlukla korneayı yeniden şekillendiren lazer yöntemleriyle düzeltilir. Katarakt varsa ya da yaş nedeniyle mercek değişimi gündemdeyse torik göz içi mercek öne çıkar. İki yöntem birbirinin alternatifi değil; farklı durumlara cevap verir.

Astigmatın nedenlerini ve gözlükten ameliyata kadar düzeltme yollarını astigmat nedir, nasıl düzelir yazısında bulabilirsiniz. Lazerle düzeltme için kornea kalınlığının ve yapısının uygun olması gerekir; yöntemler lazer göz tedavisi sayfasında anlatılıyor.

Durum	Genellikle düşünülen yöntem
Genç yetişkin, katarakt yok, numara en az bir yıldır sabit, kornea uygun	Lazerle kornea şekillendirme (SMILE, LASIK, PRK gibi)
Kornea ince ya da numara yüksek, doğal mercek saydam	Doğal merceğin önüne konan torik fakik göz içi lens
Katarakt var	Katarakt ameliyatında torik göz içi mercek
Yakın görme de azalmış, kataraktın başlangıcı var	Torik seçenekli akıllı mercekle mercek değişimi
Hafif astigmat, ameliyat istenmiyor	Gözlük ya da torik kontakt lens

Torik mercekten sonra az miktarda astigmat kalırsa, uygun gözlerde lazerle ince ayar yapılabilir. Bu karar, göz tamamen iyileşip ölçümler sabitlendikten sonra verilir.

Torik Lens Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Torik lens ameliyatı katarakt ameliyatıyla aynı adımlarla yapılır; tek fark, merceğin göz içinde belirli bir açıya çevrilmesidir. Göz çoğunlukla damlayla uyuşturulur, işlem genellikle 15–30 dakika sürer ve aynı gün eve dönülür.

1. Ölçümler: Kornea eğriliği (keratometri), kornea haritası (topografi) ve gözün uzunluğu (biyometri) ölçülür. Astigmatın miktarı ve yönü farklı cihazlarda birbirini doğrulamalıdır.
2. Mercek hesabı: Merceğin gücü, silindir değeri ve yerleşeceği eksen hesaplanır. Ameliyat kesisinin korneada oluşturacağı küçük değişiklik de bu hesaba katılır.
3. Eksen işaretleme: Ameliyattan hemen önce, siz oturur ve karşıya bakarken korneanın kenarına küçük işaretler konur ya da eksen görüntü eşleştirmesiyle belirlenir. Bunun nedeni, sırtüstü yatınca gözün kendi ekseni etrafında hafifçe dönebilmesidir (siklotorsiyon).
4. Doğal merceğin alınması: Birkaç milimetrelik bir kesiden girilir, bulanık mercek ultrasonla parçalanıp alınır (fakoemülsifikasyon).
5. Merceğin yerleştirilmesi ve hizalanması: Katlanmış torik mercek kapsülün içinde açılır, sonra üzerindeki işaretler hedef eksenle çakışana kadar döndürülür. Merceğin arkasında kalan koruyucu jel dikkatle temizlenir; bu, merceğin sonradan dönme olasılığını azaltır.
6. Kontroller: Genellikle ertesi gün, ilk hafta ve ilk ayın sonunda kontrol yapılır. Merceğin ekseni bu muayenelerde de değerlendirilir.

İki göz de ameliyat edilecekse genellikle farklı günlerde yapılır. Ameliyatın genel süreci ve diğer mercek seçenekleri için katarakt tedavileri sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi Torik Mercek Seçenekleri Var?

Torik özellik, farklı odak yapısındaki merceklere eklenebilir. Seçim, astigmatın yanında hangi mesafede gözlüksüz görmek istediğinize göre yapılır.

• Torik monofokal mercek: Tek mesafeye, çoğunlukla uzağa odaklanır. Uzakta astigmat düzeltilir; okumak için gözlük gerekir.
• Torik EDOF mercek: Uzaktan orta mesafeye uzanan kesintisiz bir netlik aralığı hedefler. Ayrıntılar EDOF akıllı mercek sayfasında.
• Torik trifokal mercek: Uzak, orta ve yakın için üç odak taşır; gece ışıklar çevresinde halka görülme olasılığı önceden konuşularak seçilir. Bkz. trifokal lens tedavisi.

Torik Lensle Görme Nasıl Olur, Gözlük Gerekir mi?

Doğru eksende duran torik lens, astigmata bağlı bulanıklığı, gölgelenmeyi ve gece ışıkların dağılmasını belirgin ölçüde azaltabilir. Torik monofokal mercek takılanların çoğu uzağı gözlüksüz görür; okuma ve yakın işler için ise gözlük kullanır.

Astigmat düzeltilmeden yapılan katarakt ameliyatından sonra uzak için de silindirli gözlük gerekebilir. Torik mercek bu ihtiyacı azaltmayı amaçlar. Araç kullanırken trafik levhalarını okumak ya da televizyondaki altyazıyı seçmek gibi gündelik işlerde fark en çok burada hissedilir.

Sonuç her gözde aynı olmaz. Az miktarda astigmat kalabilir; kuru göz, kornea yüzeyi ya da retina sorunları görme kalitesini sınırlayabilir. Görme ilk günlerde hızla açılır, tam netleşme birkaç hafta sürebilir. Gözlük gerekip gerekmediği, ölçümler sabitlendikten sonra, çoğunlukla ilk ayın sonunda belli olur.

Torik Lensin Riskleri Nelerdir, Lens Dönerse Ne Olur?

Torik lens ameliyatı, katarakt ameliyatının genel risklerini taşır; bunlara ek olarak merceğin eksenden kayması ve astigmatın az ya da fazla düzeltilmesi söz konusu olabilir. Ciddi komplikasyonlar seyrek görülür.

Merceğin dönmesi torik merceğe özgü başlıca sorundur. Genel kabul gören hesaba göre her 1 derecelik sapma, astigmat düzeltmesinin yaklaşık %3’ünü azaltır; sapma 30 dereceye ulaştığında düzeltme etkisi neredeyse tamamen kaybolur. Dönme çoğunlukla ameliyatı izleyen ilk günlerde fark edilir. Belirgin bir sapma varsa mercek kısa bir ek işlemle doğru eksene çevrilebilir.

Katarakt ameliyatının genel riskleri şunlardır:

• Göz içinde iltihaplanma (enflamasyon) ve seyrek de olsa enfeksiyon
• Göz içinde kanama
• Retina dekolmanı (ağ tabakasının yerinden ayrılması)
• Merceğin yerinden oynaması
• Aylar ya da yıllar sonra merceğin arkasındaki ince zarın bulanıklaşması; ikincil katarakt denilen bu durum kısa bir lazer işlemiyle giderilir

Hangi Belirtilerde Hemen Başvurmalısınız?

Ameliyattan sonra aşağıdakilerden biri olursa kontrol gününü beklemeden ameliyatı yapan hekime ulaşın:

• Giderek artan ağrı ya da belirgin kızarıklık
• Görmenin düzelmek yerine azalması, ani bulanıklık
• Işık çakmaları ya da birden çoğalan uçuşan noktalar
• Görme alanının bir bölümüne inen perde ya da gölge

Torik Lens Ameliyatı Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

İyileşmenin büyük bölümü ilk birkaç haftada tamamlanır. Bu dönemde gözü ovuşturmamak, damlaları düzenli kullanmak ve kontrollere gelmek iyileşmeyi destekler, enfeksiyon riskini azaltır.

• Gözünüzü ovuşturmayın, bastırmayın: İlk günlerde size verilen koruyucu kapağı uyurken takın.
• Damlaları şemaya göre kullanın: Antibiyotikli ve iltihap giderici damlalar çoğunlukla yaklaşık 4 hafta kullanılır. Kendi başınıza kesmeyin; kortizonlu damlayı da önerilen süreden uzun kullanmayın.
• Suya dikkat edin: İlk haftalarda havuza ve denize girmeyin; yüzünüzü yıkarken gözünüze su kaçırmamaya çalışın.
• Makyaj ve ağır işe ara verin: Göz makyajı, ağır kaldırma ve spor için hekiminizin onayını bekleyin.
• Araç kullanmayın: Görmeniz yeterli düzeye gelene kadar direksiyona geçmeyin; ameliyat günü sizi eve bir yakınınız götürsün.
• Kontrolleri aksatmayın: Merceğin ekseni ve gözün iyileşmesi bu muayenelerde izlenir.

Ekrana bakmak iyileşmeye zarar vermez; gözünüz yorulursa ara verin. Daha ayrıntılı öneriler katarakt ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gerekenler yazısında yer alıyor.

Torik Lens İçin Muayenede Neler Değerlendirilir?

Torik lensin size uygun olup olmadığını kapsamlı bir göz muayenesi ve astigmatın birden fazla yöntemle ölçülmesi belirler. Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde yapılan değerlendirmede genellikle şunlara bakılır:

• Görme keskinliği ve gözlük numarası (SPH, CYL ve AKS değerleri)
• Kornea eğriliği ve haritası; astigmatın düzenli olup olmadığı
• Kataraktın derecesi ve gözün uzunluğu
• Göz yüzeyi ve gözyaşı; kuruluk varsa önce tedavisi
• Retina, özellikle sarı nokta (makula), ve göz tansiyonu
• Günlük alışkanlıklarınız: araç kullanma, ekran ve okuma

Ölçümler tamamlanınca merceğin türü ve ameliyatın kapsamı belli olur. Masrafı da bu seçimler belirler: tek ya da iki göz, merceğin odak yapısı, kataraktın durumu ve özel sağlık sigortası poliçenizin kapsamı. Bu etkenler akıllı lens fiyatlarını belirleyen etkenler yazısında ayrıca açıklanıyor.