Akıllı Lens Ameliyatı Nasıl Yapılır? Muayeneden İlk Haftaya Süreç

Akıllı lens ameliyatı, gözün doğal merceğinin birkaç milimetrelik bir kesiden ultrasonla parçalanarak alınması ve yerine birden fazla mesafede görmeyi hedefleyen yapay bir merceğin (trifokal, EDOF ya da multifokal) yerleştirilmesidir. İşlem çoğu zaman damla ile yapılan lokal anesteziyle gerçekleştirilir, genellikle yarım saat civarında sürer ve aynı gün eve dönülür. Süreç ise ameliyattan haftalar önce ayrıntılı ölçümlerle başlar.

Aşağıda bu süreci sırasıyla anlatıyoruz: hangi ölçümün neden yapıldığı, mercek seçiminin nasıl konuşulduğu, ameliyat masasında neler olduğu ve ilk gün, ilk hafta, ilk ay boyunca sizi neyin beklediği.

Akıllı lens nedir, göz içi mercek ameliyatı hangi durumlarda yapılır?

Akıllı lens (akıllı mercek), gözün doğal merceğinin yerine konan ve uzak, ara ve yakın mesafelerin birden fazlasında gözlüğe daha az ihtiyaç duymanızı hedefleyen çok odaklı ya da odak derinliği artırılmış bir göz içi mercektir. Ameliyat tekniği katarakt cerrahisiyle aynıdır; farkı, yerleştirilen merceğin optik tasarımıdır.

Çok odaklı merceklerin yüzeyinde, gelen ışığı farklı mesafelere yönlendiren ince halkalar ya da özel bir optik profil bulunur. Göz aynı anda hem uzaktan hem yakından gelen görüntüyü alır; hangisine dikkat edeceğini zamanla beyin seçmeyi öğrenir. Bu yüzden ameliyatın teknik kısmı yarım saat sürse de uyum süreci haftalara yayılır.

Göz içi mercek ameliyatı iki durumda gündeme gelir:

• Katarakt ameliyatı sırasında: Bulanıklaşan doğal mercek zaten alınması gerektiği için yerine konacak merceğin tipi seçilir. Akıllı mercek bu seçeneklerden biridir.
• Refraktif lens değişimi (şeffaf lens değişimi): Katarakt yokken, genellikle 40 yaş sonrasında yakını görme güçlüğü (presbiyopi) ya da lazere uygun olmayan yüksek numara nedeniyle doğal mercek değiştirilir.

İki durumun amacı ve uygunluk değerlendirmesi farklıdır; ayrıntılarını katarakt ameliyatı ve refraktif lens değişimi yazısında karşılaştırdık. Tedavinin genel çerçevesi için akıllı mercek tedavisi sayfasına da göz atabilirsiniz.

Ameliyattan önce hangi muayene ve ölçümler yapılır?

Ameliyattan önce gözün tamamı değerlendirilir; mercek numarası ve mercek tipi bu ölçümlere göre seçilir. Standart bir gözlük muayenesi akıllı mercek planlaması için yeterli değildir.

Ölçümler bazen iki kez alınır. Kontakt lens kullanıyorsanız, lensler korneanın şeklini geçici olarak değiştirebildiği için ölçümlerden önce bir süre çıkarmanız istenir; süreyi lens tipine göre hekiminiz söyler. Kuru göz ya da kirpik dibi iltihabı saptanırsa önce bu tedavi edilir, ölçümler sonra tekrarlanır. Daha önce miyop ya da hipermetrop lazeri olduysanız korneanın şekli değiştiği için mercek hesabı daha fazla veri gerektirir; eski ameliyat kayıtlarınız bu hesabın isabetini artırır.

Muayenede kullandığınız tüm ilaçları da söyleyin. Kan sulandırıcıların ameliyat öncesinde nasıl yönetileceğine ilacı yazan hekiminizle birlikte karar verilir; bu ilaçları kendi başınıza kesmeyin. Prostat için kullanılan alfa bloker grubu ilaçlar ameliyat sırasında göz bebeğinin davranışını etkileyebileceği için cerrahın bunu önceden bilmesi gerekir.

Mercek seçimi nasıl yapılır?

Mercek seçimi ölçüm sonuçları ile günlük hayatınızın birlikte değerlendirilmesiyle yapılır. Doğru soru “hangi mercek daha gelişmiş?” değil, “ben gün boyu hangi mesafelerde, hangi ışıkta görmeye ihtiyaç duyuyorum?” sorusudur.

Bu görüşmede genellikle şu konular konuşulur:

• Günün ne kadarını ekran başında, ne kadarını okuyarak, ne kadarını uzağa bakarak geçirdiğiniz
• Gece araç kullanıp kullanmadığınız; meslekten sürücüyseniz bunu mutlaka belirtin
• İnce yakın iş (dikiş, küçük parça tamiri) yapıp yapmadığınız
• Astigmatınız olup olmadığı ve ölçümlerin torik mercek gerektirip gerektirmediği
• Gece ışıklar çevresinde hale görme ihtimalini ne kadar tolere edebileceğiniz

Üç mesafeyi birlikte hedefleyen trifokal mercekler, uzak ve yakını öne çıkaran multifokal göz içi lensler ve uzak ile ara mesafede geniş netlik aralığı sunan EDOF mercekler farklı ihtiyaçlara cevap verir. Çok odaklı mercekler gece hale ve parlama, kontrastta hafif azalma gibi etkilere monofokal merceklerden daha sık yol açar; bu ödünleşimi ameliyattan önce açıkça konuşmak gerekir.

Herkes akıllı merceğe aday değildir. İleri sarı nokta hastalığı, ileri glokom, düzensiz kornea, göz tembelliği ya da aktif göz içi iltihabı gibi durumlarda monofokal mercek gibi başka seçenekler daha uygun olabilir. Bu durumları akıllı mercek kimlere uygun değildir yazısında ayrıntılı anlattık.

Akıllı lens ameliyatı nasıl yapılır? Ameliyat günü adım adım

Ameliyat hastane ameliyathanesinde, steril koşullarda ve mikroskop altında yapılır. Siz uyanıksınızdır; göz damlayla uyuşturulur, gerekirse rahatlamanız için damar yolundan hafif bir sakinleştirici verilir.

Ameliyat sabahı için birkaç pratik not:

• Aç gelmeniz gerekip gerekmediği, uygulanacak anestezi şekline göre size önceden bildirilir.
• Düzenli kullandığınız tansiyon, şeker gibi ilaçları o sabah nasıl alacağınızı önceden sorun.
• Yüzünüze krem, makyaj ya da parfüm sürmeyin.
• Rahat, önden açılan bir kıyafet giyin; takı ve değerli eşyalarınızı evde bırakın.

Ameliyathanede adımlar genellikle şu sırayla ilerler:

1. Hazırlık: Göz bebeğini büyüten damlalar damlatılır. Kimlik ve ameliyat edilecek göz bir kez daha doğrulanır; göz ve çevresi antiseptik bir solüsyonla temizlenir.
2. Uyuşturma: Göz yüzeyi anestezik damlalarla uyuşturulur. Bazı durumlarda göz çevresine ek uyuşturucu uygulanabilir.
3. Steril örtü: Yüzünüz, yalnız ameliyat edilecek göz açıkta kalacak şekilde steril bir örtüyle kapatılır. Göz kapaklarını açık tutmak için küçük bir aparat yerleştirilir; göz kırpmayı siz düşünmek zorunda kalmazsınız.
4. Mikro kesi: Korneanın kenarından birkaç milimetrelik kesiler yapılır.
5. Kapsülün açılması: Doğal merceği saran ince zarın (kapsül) ön yüzünde yuvarlak bir pencere açılır.
6. Fakoemülsifikasyon: Doğal mercek ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılır ve emilerek alınır. Kapsülün arka yüzü yerinde bırakılır; yeni merceği bu zar taşıyacaktır.
7. Merceğin yerleştirilmesi: Katlanabilir akıllı mercek ince bir enjektörle aynı kesiden içeri verilir ve kapsülün içinde açılır. Torik mercekte merceğin ekseni, ameliyattan önce belirlenen astigmat yönüne göre döndürülerek hizalanır.
8. Kapanış: Kesiler çoğu zaman kendiliğinden kapanır, dikiş gerekmez. Göze damla ya da ilaç verilir, üzerine koruyucu bir kapak konur.

Ameliyattan sonra kısa bir süre dinlenme alanında kalırsınız ve sorun yoksa aynı gün eve dönersiniz. O gün araç kullanmamanız gerekir; sizi götürecek bir refakatçi ayarlayın.

Göze mercek takılması ne kadar sürer, ağrı hissedilir mi?

Ameliyatın kendisi çoğu zaman 15–30 dakika sürer; gözün yapısına göre biraz uzayabilir. Hazırlık, bekleme ve dinlenmeyle birlikte hastanede birkaç saat geçirmeyi planlayın.

Lokal anestezinin amacı ameliyat sırasında ağrı hissetmemenizdir. Çoğu kişi ağrıdan çok, gözün çevresinde hafif bir basınç, su akması ya da serinlik hisseder. Mikroskobun ışığını, renkli lekeler ve hareketler görebilirsiniz; aletleri ya da yapılan işlemi ayrıntılı olarak görmezsiniz.

Ameliyat sırasında sizden beklenen tek şey başınızı sabit tutmak ve ışığa bakmaktır. Öksürüğünüz ya da hapşırığınız gelirse veya ağrı hissederseniz başınızı oynatmadan sözlü olarak haber verin; ekip buna hazırlıklıdır.

İki göz aynı gün mü ameliyat edilir?

Çoğu zaman hayır: iki göz genellikle ayrı günlerde ameliyat edilir. Aradaki süre birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişir ve ilk gözün kontrol bulgularına göre planlanır.

Ayrı günlerde yapılmasının iki pratik nedeni vardır. Birincisi, nadir de olsa gelişebilecek bir enfeksiyon ya da iltihap iki gözü aynı anda etkilemez. İkincisi, ilk gözün sonucu görülür; ölçümle elde edilen numara ikinci gözün planına ışık tutar.

İki ameliyat arasındaki günlerde gözler arasında belirgin fark olabilir: ameliyatlı göz uzağı net görürken diğer göz eski numarasıyla kalır. Bu dengesizlik geçicidir. Çok odaklı mercekler genellikle iki göze birlikte planlandığı için ara ve yakın mesafe çoğu kişide ikinci göz de ameliyat edildikten sonra daha dengeli hâle gelir. O günlerde araç kullanmak ya da uzun süre okumak yorucu olabilir; nasıl idare edeceğinizi ilk kontrolde hekiminize sorun.

Akıllı lens ameliyatından sonra ilk gün, ilk hafta ve ilk ay

İyileşme kademeli ilerler: görme çoğu kişide birkaç gün içinde belirgin düzelir, gözün tam iyileşmesi ise birkaç haftayı bulur. Çok odaklı merceğe beynin uyumu bu sürenin de ötesine uzanabilir.

İlk gece koruyucu kapakla uyuyun ve mümkünse ameliyatlı gözün üzerine yatmayın. Hafif batma ve sızı sık görülür; hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyle geçmesi beklenir. Ertesi gün kontrolde kapak çıkarılır, görme ve göz içi basıncı ölçülür, damla takvimi yeniden anlatılır.

İlk haftalarda şunlardan kaçının:

• Gözü ovmak ya da üzerine bastırmak
• Ağır yük kaldırmak, başı uzun süre öne eğerek çalışmak
• Göz makyajı yapmak, göze sabun ya da şampuan kaçırmak
• Havuz, deniz ve sauna
• Tozlu ve dumanlı ortamlarda uzun süre kalmak

Ne zaman araç kullanabileceğinize, işe ve spora ne zaman döneceğinize kontrol muayenesinde görme düzeyinize göre karar verilir. Masa başı çalışan biri çoğu zaman birkaç gün içinde işine dönebilir; tozlu ya da ağır fiziksel işlerde bu süre uzar.

Damlalar genellikle birkaç hafta boyunca, azaltılarak kullanılır. Kortizonlu damlaların süresini ve dozunu hekiminiz belirler; kendi başınıza uzatmayın, erken bırakmayın, başka bir göz şikâyeti için de kullanmayın.

Göz mercek ameliyatının riskleri nelerdir?

Göz mercek ameliyatı sık yapılan ve ciddi komplikasyonların nadir görüldüğü bir ameliyattır; ama her cerrahide olduğu gibi riskleri vardır. Bunları bilmek, belirtiyi erken fark etmenizi sağlar. Ameliyattan önce riskler sizin gözünüze özgü etkenlerle birlikte konuşulur: yüksek miyop, diyabet, daha önce geçirilmiş göz ameliyatı ya da merceği taşıyan bağların zayıflığı gibi durumlar planı değiştirebilir.

• Enfeksiyon ve iltihap: Nadir ama ciddi olabilir; damlalar bu riski azaltmak için verilir.
• Göz içi basıncında değişiklik: İlk günlerde geçici yükselme görülebilir, kontrolde ölçülür.
• Sarı nokta ödemi (makula ödemi): Genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra merkezde bulanıklıkla fark edilir ve tedavi edilir.
• Retina dekolmanı: Yüksek miyoplarda ve daha genç yaşta yapılan refraktif lens değişiminde risk daha yüksektir.
• Kalan numara: Ölçümlere rağmen küçük bir miyop, hipermetrop ya da astigmat kalabilir; gerekirse ek düzeltme planlanır.
• Merceğin yer değiştirmesi: Nadirdir; torik mercekte eksenin dönmesi astigmat düzeltmesini azaltabilir.
• Görsel yan etkiler: Hale, parlama, yan tarafta hilal biçiminde gölge; çoğu zaman zamanla azalır.
• İkincil katarakt: Merceği taşıyan kapsülün aylar ya da yıllar içinde bulanıklaşması; kısa bir YAG lazer işlemiyle tedavi edilir.

Hangi belirtilerde hemen başvurmalısınız?

Şu belirtiler kontrol gününü beklemeden göz hekiminize ulaşmanızı gerektirir:

• Gün geçtikçe azalan değil, artan görme bulanıklığı ya da ani görme kaybı
• Ağrı kesiciyle geçmeyen ya da giderek artan ağrı
• Belirgin ve artan kızarıklık, akıntı
• Aniden beliren ya da çoğalan uçuşan noktalar, ışık çakmaları
• Görme alanına perde ya da gölge inmesi
• Göz ağrısına eşlik eden bulantı, kusma ya da baş ağrısı

Muayenede neler değerlendirilir, yanınızda ne getirmelisiniz?

İlk muayenede gözün ön ve arka bölümü, yukarıdaki ölçümler ve günlük görme ihtiyaçlarınız birlikte değerlendirilir. Ölçümler ve göz bebeğinin büyütülmesi zaman aldığı için muayeneye birkaç saat ayırın. Büyütücü damla sonrasında bir süre bulanık görebilirsiniz; o gün araç kullanmayın.

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde ölçüm sonuçları sizinle birlikte incelenir; hangi merceğin neden önerildiği, beklenen görsel etkiler ve kontrol takvimi ameliyattan önce konuşulur.

Muayeneye gelirken yanınıza alın:

• Kullandığınız gözlükler ve varsa eski reçeteler
• Daha önce göz ameliyatı ya da lazer olduysanız ameliyat kayıtları
• Kullandığınız ilaçların listesi
• Sizi eve götürecek bir refakatçi

Göz içi lens uygulamasının genel çerçevesini ve mercek türlerini kısaca görmek isterseniz göz içi lens uygulaması yazımıza da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular