Katarakt Belirtileri Nelerdir? Kataraktlı Göz Nasıl Görür?

Katarakt belirtileri genellikle sessiz başlar: görüntü buğulu bir camın arkasından bakıyormuş gibi bulanıklaşır, gece karşıdan gelen farlar daha çok kamaştırır, renkler solar ya da sararır. Okumak için daha fazla ışık gerekir, gözlük numarası sık değişir. Bu değişiklikler aylar ya da yıllar içinde, ağrı ve kızarıklık olmadan ilerler.

Yavaş geliştiği için çoğu kişi kataraktı fark etmez; değişikliği yaşa, yorgunluğa ya da eskiyen gözlüğe bağlar. Aşağıda belirtileri gündelik örneklerle, katarakt türlerine göre ve karışabileceği hastalıklarla birlikte bulacaksınız.

Katarakt nedir, katarakt ne demek?

Katarakt, göz bebeğinin hemen arkasındaki saydam doğal merceğin bulanıklaşmasıdır. Halk arasında göz katarağı ya da “gözde perde” diye de anılır; ancak katarakt gözün üzerinde oluşan bir zar değil, gözün içindeki merceğin kendisinde gelişen bir değişikliktir.

Mercek, ışığı retinaya odaklayan bir fotoğraf makinesi objektifi gibi çalışır. Merceği oluşturan proteinler yaşla birlikte bozulup kümelenir; mercek önce sararır, sonra bulanıklaşır. NEI’ye göre bu değişim 40 yaş civarında başlar. ABD’de 80 yaş üzerindekilerin yarısından fazlası ya kataraktlıdır ya da katarakt ameliyatı olmuştur.

Gözde katarakt kimlerde daha erken gelişir?

Yaş en sık nedendir. Bunun yanında diyabet, sigara, uzun süre korumasız güneş ışığı, kortizon (steroid) içeren ilaçların uzun süre kullanılması, göz travması, geçirilmiş göz ameliyatları, göz içi iltihabı (üveit), yüksek miyopi ve ailede katarakt öyküsü kataraktın daha erken ya da daha hızlı gelişmesine yol açabilir. Gençlerde görülen kataraktın nedenlerini genç yaşta katarakt olur mu sorusunu yanıtlayan yazıda bulabilirsiniz.

Kortizonlu göz damlalarını hekim önerisi olmadan ve uzun süre kullanmak kataraktı hızlandırabilir. Bu damlalar göz tansiyonunu da yükseltebildiği için kızarıklık ya da kaşıntıda bile kendi başınıza kullanmayın.

Katarakt belirtileri nelerdir?

Kataraktın en sık belirtileri bulanık ya da puslu görme, ışığa karşı artan hassasiyet ve kamaşma, gece görmede zorlanma, solan renkler ve sık değişen gözlük numarasıdır. Başlangıçta hiçbir belirti olmayabilir; şikâyetler mercek bulanıklaştıkça ortaya çıkar.

• Bulanık, puslu ya da buğulu görme; gözlüğü silseniz de geçmeyen bir sislilik
• Işıkların etrafında hale, güneşte ve parlak ışıkta kamaşma
• Gece görmenin zayıflaması, özellikle karşıdan gelen farlarda zorlanma
• Renklerin soluk ya da sarımsı görünmesi, mavi ve mor tonların ayırt edilememesi
• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duymak
• Gözlük ya da kontakt lens numarasının sık değişmesi
• Tek gözle bakarken çift ya da gölgeli (hayalet) görüntü
• Bir süre yakını gözlüksüz daha iyi görmeye başlamak

Katarakt çoğu zaman iki gözü de etkiler, ama aynı hızda ilerlemez. Bir göz diğerinden belirgin biçimde kötü görebilir ve iyi gören göz bu farkı uzun süre gizler. Bir gözünüzü elinizle kapatıp sırayla uzağa bakmak, iki göz arasındaki farkı görmenizi kolaylaştırır. Bu bir tanı yöntemi değildir; belirgin bir fark görürseniz bunu muayene için bir neden sayın.

Erken ve ileri evrede belirtiler nasıl değişir?

Erken evrede şikâyetler hafiftir: akşamları artan bir sislilik, farlarda biraz daha fazla kamaşma, yeni bir gözlükle düzelen numara değişikliği. Bu dönemde kataraktı çoğu zaman yalnız muayene gösterir.

Katarakt ilerledikçe bulanıklık gözlükle düzelmez hâle gelir. Uzaktaki bir tanıdığın yüzünü seçmek, otobüs numarasını okumak ya da gece araç kullanmak zorlaşır; renkler belirgin biçimde sararır. Çok ileri evrede göz bebeği dışarıdan gri ya da beyazımsı görünebilir ve göz yalnız ışığı, karanlığı ve büyük şekilleri ayırt eder.

Kataraktlı göz nasıl görür?

Kataraktlı göz, dünyayı buğulanmış ya da kirli bir camın arkasından bakıyormuş gibi görür: kenarlar yumuşar, kontrast azalır, ışıklar dağılır. Görüntü kaybolmaz; netliğini ve canlılığını yitirir.

Aşağıdaki tablo, kataraktlı gözün gündelik hayatta nasıl gördüğünü ve bunun nedenini özetliyor:

Neden bazı kişiler gece, bazıları güneşte daha kötü görür?

Fark, bulanıklığın mercekteki yerinden ve göz bebeğinin büyüklüğünden gelir. Karanlıkta göz bebeği büyür ve ışık merceğin kenarlarından da geçer; kortikal katarakttaki kenar bulanıklıkları bu yüzden gece farlarda belirgin kamaşma yapar. Parlak ışıkta ise göz bebeği küçülür ve ışık merkezden geçmek zorunda kalır. Bulanıklık merkezde ya da merceğin arka yüzündeyse, yani arka subkapsüler katarakt varsa, güneşte ve parlak ışıkta görme kötüleşir, loş ortamda nispeten rahatlar.

Renk değişimi o kadar yavaş gelişir ki çoğu kişi fark etmez. Ameliyattan sonra birçok kişinin beyazları daha beyaz, mavileri daha canlı görmesi, bu değişimin yıllar içinde ne kadar sessiz ilerlediğini gösterir.

Katarakt türleri belirtileri nasıl değiştirir?

Kataraktın mercekte nerede başladığı, hangi belirtinin öne çıkacağını belirler. Yaşa bağlı kataraktın üç ana türü vardır: nükleer, kortikal ve arka subkapsüler. Aynı gözde birden fazlası birlikte bulunabilir.

Nükleer katarakt en sık görülen yaşa bağlı türdür. Arka subkapsüler katarakt ise diyabeti olanlarda ve uzun süre kortizon kullananlarda daha sık görülür. Bu üç türün dışında doğuştan (konjenital) katarakt, göz travmasına bağlı katarakt ve üveit, radyasyon ya da bazı ilaçlar gibi başka bir nedene bağlı gelişen kataraktlar da vardır.

Bebek ya da çocuğunuzun göz bebeğinde beyaz bir yansıma, gözlerde kayma ya da bebeğin ışığı ve yüzleri takip etmediğini fark ederseniz beklemeden göz muayenesi gerekir. Doğuştan katarakt erken tedavi edilmezse görme gelişimini kalıcı olarak etkileyebilir.

Yakını gözlüksüz görmeye başlamak neden katarakt işareti olabilir?

Nükleer katarakt merceğin kırma gücünü artırdığı için göz miyopa kayar. Bu sırada yıllardır okuma gözlüğü takan biri bir süre yakını gözlüksüz görmeye başlayabilir. Halk arasında “ikinci görme” denen bu durum geçicidir ve kataraktın ilerlediğini gösterir.

Amerikan Oftalmoloji Akademisi’nin EyeWiki kaynağı da okuma gözlüğü kullanan bazı kişilerin bu dönemde gözlüğe ihtiyaç duymamaya başlayabildiğini belirtir; bu, en çok hipermetrop ve yakın görme zayıflığı (presbiyopi) olan kişilerde fark edilir. Sevindirici gibi görünen değişikliğin bedeli uzak görmede ödenir: televizyon ve trafik levhaları bulanıklaşır, gözlük numarası kısa aralıklarla değişir. Mercek bulanıklaştıkça yakın görmedeki kazanç da kaybolur. Zaten miyop olan biri için de tablo benzerdir: miyopluk arttığı için uzak gözlüğünün numarası kısa sürede yükselir.

Altmışlı yaşlarda gözlüğünüz sık sık yetersiz kalıyorsa ya da yeni yaptırdığınız gözlük bile netlik sağlamıyorsa yalnız numara değiştirmek yetmez; kataraktın değerlendirilmesi gerekir.

Katarakt belirtileri hangi göz hastalıklarıyla karışır?

Bulanık görme, kamaşma ve gece görme zorluğu yalnız katarakta özgü değildir. Glokom (göz tansiyonu), sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu, YBMD), diyabetik retinopati, kuru göz ve kornea hastalıkları da benzer şikâyetler yapabilir; ayrımı göz muayenesi yapar.

Katarakt ile bu hastalıklar aynı gözde birlikte de bulunabilir. Örneğin hem katarakt hem sarı nokta hastalığı olan bir gözde, katarakt ameliyatından beklenen görme kazancı sınırlı kalabilir. Bu yüzden şikâyetler “katarakttır, nasılsa ilerleyince bakarız” diye geçiştirilmemelidir.

Diyabetiniz varsa kan şekerindeki belirgin dalgalanmalar da gözün numarasını geçici olarak değiştirebilir ve kataraktı andıran bir bulanıklık yapabilir. Şeker düzeni sağlandıktan sonra yapılan muayene, numaranın ve kataraktın gerçek durumunu daha doğru gösterir.

Katarakt kendiliğinden geçer mi, damla ile geriler mi?

Hayır. Katarakt kendiliğinden geçmez; göz damlası, vitamin ya da bitkisel ürünlerle gerilediği gösterilmemiştir. Kataraktı ortadan kaldıran tek tedavi, bulanık merceğin alınıp yerine göz içi mercek yerleştirildiği ameliyattır.

İnternette “kataraktı eriten damla” gibi adlarla satılan ürünlerin insanlarda kataraktı giderdiği gösterilmemiştir. Bu ürünlerin asıl zararı, muayeneyi ve gerekiyorsa tedaviyi geciktirmeleridir; bazıları göz yüzeyini de tahriş edebilir.

Tek tedavinin ameliyat olması, tanı konduğu gün ameliyat olmak gerektiği anlamına gelmez. NEI’ye göre erken dönemde yeni bir gözlük, daha güçlü aydınlatma, kamaşmayı azaltan güneş gözlüğü ve büyüteç işinizi görebilir; beklemek çoğu zaman göze zarar vermez. Ameliyat, katarakt okumak, araç kullanmak ya da işinizi yapmak gibi günlük işleri kısıtlamaya başladığında gündeme gelir.

Zamanlama kararının nasıl verildiğini katarakt ameliyatı ne zaman yapılmalı yazısında, uzun süre ertelenen kataraktın yol açabileceği sorunları katarakt tedavi edilmezse ne olur yazısında bulabilirsiniz. Kataraktı tamamen önleyen bir yöntem yoktur; ancak sigarayı bırakmak, güneşte UV korumalı gözlük ve şapka kullanmak ve diyabeti kontrol altında tutmak bilinen risk etkenlerini azaltır.

Ameliyata kadar günlük hayatı kolaylaştıran önlemler

Takip döneminde birkaç basit düzenleme görmeyi rahatlatır ve düşme gibi riskleri azaltır:

• Okurken ışığı arkanızdan değil, yandan ve doğrudan sayfaya veren bir lamba kullanın.
• Telefon ve bilgisayarda yazı boyutunu büyütün, kontrastı artırın.
• Güneşte şapka ve kamaşmayı azaltan güneş gözlüğü takın.
• Gece araç kullanmayı, kendinizi güvende hissetmediğiniz ölçüde azaltın.
• Evde merdiven ve eşikleri iyi aydınlatın; basamak kenarlarını belirgin hâle getirin.

Ne zaman göz doktoruna başvurmalı?

Bulanıklık, kamaşma, renklerde solma ya da sık değişen gözlük numarası fark ettiğinizde planlı bir göz muayenesi yaptırın. Ani görme kaybı, ağrı, kızarıklık, ışık çakmaları ya da görüşte perde ise katarakt belirtisi değildir ve aynı gün değerlendirilmelidir.

Aşağıdaki belirtilerde beklemeden acil göz muayenesine başvurun:

• Bir gözde aniden azalan ya da kaybolan görme
• Göz ağrısı ve kızarıklığa eşlik eden bulantı, ışık çevresinde halkalar
• Yeni başlayan ışık çakmaları, çok sayıda uçuşan nokta, görüşün bir kısmını kapatan gölge
• İki gözle bakınca aniden başlayan çift görme
• Bebek ya da çocukta göz bebeğinde beyaz yansıma veya göz kayması

Belirtiniz olmasa da düzenli muayene işe yarar. NEI, 60 yaş ve üzerindekilere bir ya da iki yılda bir göz bebeği büyütülerek yapılan göz muayenesi önerir. Diyabetiniz varsa takip aralığını hekiminiz belirler. Gece sürüşünde farlar artık güvensiz hissettiriyorsa bu da tek başına bir muayene nedenidir.

Katarakt tanısı almışsanız, belirtileriniz değişmese bile hekiminizin önerdiği aralıkla kontrole gidin. Kataraktın ilerleme hızı, göz tansiyonu ve retina bu kontrollerde izlenir; ameliyat zamanı da bu bilgilerle birlikte konuşulur.

Katarakt muayenesinde neler değerlendirilir?

Katarakt tanısı ağrısız bir göz muayenesiyle konur; mercekteki bulanıklığın yeri ve yoğunluğu yarık lamba (biyomikroskop) ile doğrudan görülür. Muayene aynı zamanda bulanıklığın başka bir nedeni olup olmadığını da araştırır.

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde yapılan göz muayenesi şu adımları içerir:

1. Görme keskinliği ve gözlük numarası ölçümü; gerekirse kamaşma testi
2. Yarık lamba ile kornea, mercek ve kataraktın tipinin incelenmesi
3. Göz tansiyonu ölçümü
4. Göz bebeği büyütülerek retina, sarı nokta ve görme sinirinin muayenesi
5. Gerektiğinde sarı nokta bölgesinin OCT ile görüntülenmesi

Göz bebeğini büyüten damlalar birkaç saat bulanık görmeye ve ışığa hassasiyete yol açtığı için muayeneye araç kullanmadan gelmeniz rahat eder. Katarakt tanısı konursa takip ya da ameliyat seçenekleri ve mercek türleri, katarakt tedavileri sayfasında özetlenen çerçevede sizinle konuşulur.

Sık sorulan sorular