Göz Kapağı Düşüklüğü (Pitozis) Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi

Göz kapağı düşüklüğü (pitozis), üst göz kapağının olması gerekenden aşağıda durmasıdır. Yetişkinlerde en sık nedeni, kapağı kaldıran kasın tendonunun yaşla gevşemesidir. Düşüklük doğuştan da olabilir; uzun süreli kontakt lens kullanımı, göz ameliyatı, darbe, sinir ve kas hastalıkları da yol açar. Aniden başlayan, çift görme ya da göz bebeği farkıyla birlikte görülen düşüklük acildir.

Aynada kapağınızın düşük göründüğünü fark etmeniz, her zaman gerçek bir pitozis olduğu anlamına gelmez. Kapağın üzerine sarkan fazla deri ya da kaşın inmesi de benzer bir görüntü verir. Bu ayrım, tedavinin hangi yönde ilerleyeceğini doğrudan belirler.

Pitozis nedir? Düşük göz kapağı ne anlama gelir?

Pitozis (blefaropitozis), üst kapak kenarının normal konumunun altına inmesidir. Düz karşıya bakarken üst kapak, gözün saydam tabakasının (kornea) üst kenarını normalde yalnızca 1–2 milimetre örter. Kapak bunun belirgin biçimde altına inip göz bebeğine yaklaştığında pitozisten söz edilir. Tek gözde ya da iki gözde birden görülebilir.

Kapağı yukarıda tutan üç yapı vardır: kapağı kaldıran ana kas (levator kası), bu kası kapağa bağlayan geniş tendon (aponevroz) ve kapağı birkaç milimetre daha kaldıran küçük bir yardımcı kas (Müller kası). Bu yapılardan birindeki zayıflık, gevşeme ya da onları yöneten sinirlerdeki bir sorun kapağın düşmesine neden olur.

Günlük dilde “düşük göz kapağı” denince çoğu zaman kapağın üzerine katlanan fazla deri de kastedilir. Tıpta bu ayrı bir durumdur ve tedavisi de farklıdır; aşağıda yalancı göz kapağı düşüklüğü başlığında ayrıntısıyla anlatılıyor.

Göz kapağı neden düşer?

Göz kapağı çoğunlukla yaşla birlikte, kası kapağa bağlayan tendonun esneyip incelmesi ya da yerinden ayrılması nedeniyle düşer. Bu tipe aponevrotik ya da yaşa bağlı pitozis denir ve yetişkinlerde açık ara en sık görülen türdür. Diğer nedenler şöyle gruplanabilir:

• Doğuştan (konjenital) pitozis: Kapağı kaldıran kas anne karnında yeterince gelişmemiştir. Kas dokusunun bir kısmının yerini bağ dokusu aldığı için kapak hem düşük durur hem de aşağı bakarken tam inmeyebilir.
• Kontakt lens kullanımı: Uzun yıllar, özellikle sert (gaz geçirgen) lens kullanmak ve lensi takıp çıkarırken kapağı tekrar tekrar germek tendonu esnetebilir. Genç yetişkinlerde sonradan gelişen pitozisin sık nedenlerinden biridir.
• Göz ameliyatları: Katarakt gibi ameliyatlarda kapağı açık tutan aletler tendonu gerebilir; düşüklük ameliyattan sonraki aylarda fark edilebilir.
• Darbe ve yaralanmalar: Kapağa ya da göz çevresine alınan darbe kası, tendonu veya siniri etkileyebilir.
• Mekanik nedenler: Kapakta şalazyon (dolu), şişlik ya da kitle kapağı ağırlaştırarak aşağı çekebilir.
• Kas ve sinir-kas hastalıkları: Miyasteni gravis, sinirden kasa iletilen uyarıyı bozan bir hastalıktır; düşüklük gün içinde değişir, akşama doğru artar ve bir gözden diğerine geçebilir. Bazı kalıtsal kas hastalıkları da yavaş ilerleyen, iki taraflı düşüklük yapar.
• Sinir kaynaklı nedenler: Göz hareketlerini yöneten üçüncü kafa çifti sinirinin felci ya da Horner sendromu (kapağı kaldıran küçük kası yöneten sinir yolunun etkilenmesi) düşüklükle kendini gösterebilir.
• Botoks sonrası: Alın ya da kaş çevresine yapılan botulinum toksini uygulamasından sonra kapak geçici olarak düşebilir. Bu düşüklük genellikle ilacın etkisi azaldıkça geçer.

Tek taraflı göz kapağı düşüklüğü nedenleri nelerdir?

Tek taraflı göz kapağı düşüklüğü çoğu zaman o göze özgü yerel bir nedenden kaynaklanır: o gözde lens kullanımı, o gözden geçirilmiş ameliyat, darbe ya da kapaktaki bir şişlik. Ancak tek taraflı düşüklük, sinir sistemini ilgilendiren bazı ciddi durumların ilk belirtisi de olabilir. Bu yüzden nedeni mutlaka muayeneyle netleştirilmelidir.

Tek taraflı düşüklükte hekimin özellikle baktığı ipuçları şunlardır:

• Göz bebekleri arasındaki fark: Düşük kapak tarafında göz bebeği büyükse üçüncü sinir felci, küçükse Horner sendromu akla gelir. İkisi de ileri inceleme gerektirir.
• Göz hareketleri ve çift görme: Gözün dışa ve aşağı kayması, çift görme ile birlikte sinir tutulumunu düşündürür.
• Gün içindeki değişim: Sabah neredeyse normal, akşam belirgin düşük olan kapak miyasteni gravisi akla getirir.
• Başlangıç hızı: Aylar ya da yıllar içinde yavaşça gelişen düşüklük çoğunlukla tendonla ilgilidir. Saatler ya da günler içinde başlayan düşüklük ise acil değerlendirme gerektirir.

Karşı taraftaki kapak da hesaba katılır. Bir kapak düşükken kişi farkında olmadan iki kaşını birden kaldırarak telafi eder ve bu, diğer kapağı olduğundan yukarıda gösterebilir. Düşük kapak düzeltildiğinde öbür kapağın da hafif düşük olduğu ortaya çıkabilir; ameliyat planında bu olasılık önceden değerlendirilir.

Yalancı göz kapağı düşüklüğü nedir?

Yalancı göz kapağı düşüklüğü (psödopitozis), kapağı kaldıran kas ve tendon sağlam olduğu hâlde kapağın düşük görünmesidir. En sık nedeni, üst kapakta yaşla biriken fazla deridir (dermatoşalazis). Sarkan deri kapak kenarının üzerine katlanır ve gözü küçük, yorgun gösterir; oysa kapak kenarı yerindedir. Deri parmakla hafifçe kaldırıldığında göz açıklığı normale döner.

Kaşın düşmesi, karşı gözde kapağın normalden yukarıda durması (ör. tiroid göz hastalığında), göz küresinin geride ya da küçük olması ve bir gözün aşağı kayması da benzer görüntü yaratır. Son örnekte kapak, aşağıda duran gözü takip ettiği için düşük görünür.

İleri yaşlarda gerçek pitozis ile fazla deri sıklıkla bir arada bulunur. Bu durumda yalnızca deriyi almak kapak kenarını kaldırmaz; iki sorun aynı ameliyatta birlikte ele alınabilir. Fazla derinin alınmasıyla ilgili ayrıntıları göz kapağı estetiği (blefaroplasti) sayfasında bulabilirsiniz.

Göz kapağı düşüklüğü belirtileri nelerdir?

En belirgin belirti, bir ya da iki üst kapağın aşağıda durması ve gözlerin asimetrik görünmesidir. Düşüklük arttıkça kapak, görme alanının üst kısmını kapatmaya başlar. Sık görülen şikâyetler:

• Kapak kıvrımlarının iki gözde farklı yükseklikte olması
• Görmek için kaşları kaldırma, alında kırışıklık ve gün sonunda alın-kaş çevresinde yorgunluk ya da ağrı
• Başı geriye atarak ya da çeneyi kaldırarak bakma
• Üst görme alanında daralma; raf, tabela ya da trafik lambası gibi yukarıdaki nesneleri görmede güçlük
• Okurken ya da merdiven inerken rahatsızlık
• Gözleri sık ovuşturma ve sulanma
• Çevreden gelen “yorgun ya da uykulu görünüyorsun” yorumları

Çocuklarda dikkat edilmesi gerekenler

Doğuştan pitozis yalnızca bir görünüm sorunu değildir. Kapak göz bebeğini kapatırsa ya da gözün yüzeyine baskı yaparak astigmatizma oluşturursa o göz yeterince kullanılmaz ve tembel göz (ambliyopi) gelişebilir. Görme gelişiminin sürdüğü erken çocukluk döneminde fark edilmeyen tembel göz kalıcı olabilir.

Çocuğunuz televizyon izlerken çenesini kaldırıyor, kaşlarını sürekli yukarıda tutuyor ya da bir gözü diğerinden belirgin küçük görünüyorsa göz muayenesi gerekir. Hafif düşüklüğü olan ve ameliyat gerekmeyen çocuklar da tembel göz açısından düzenli kontrol edilmelidir.

Göz kapağı düşmesi ne zaman acildir?

Saatler ya da günler içinde aniden başlayan göz kapağı düşmesi, özellikle aşağıdaki belirtilerden biriyle birlikteyse acildir. Bu durumda beklemeden acil servise başvurun:

• Çift görme ya da gözün dışa veya aşağı kayması
• İki göz bebeği arasında yeni fark edilen boyut farkı
• Şiddetli, alışılmamış baş ağrısı; boyun ya da yüz ağrısı
• Yüzde uyuşma veya kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu
• Yutma güçlüğü, nefes darlığı ya da gün içinde artan genel kas güçsüzlüğü
• Göze veya başa alınan darbeden sonra başlayan düşüklük

Bu tablolar; beyin damarında balonlaşma (anevrizma), boyun damarında yırtılma, inme ya da miyasteni gravis gibi hızlı tanı gerektiren durumlarla ilişkili olabilir. Yavaş gelişen ve başka bir şikâyetin eşlik etmediği düşüklük acil değildir; yine de planlı bir göz muayenesiyle nedeni araştırılmalıdır.

Göz kapağı düşüklüğü nasıl geçer?

Göz kapağı düşüklüğü nedenine göre ele alınır; yaşa bağlı ya da doğuştan pitozis çoğu zaman kendiliğinden veya egzersizle geçmez. Görmeyi ya da yaşamı etkileyen kalıcı düşüklüğün tedavisi genellikle cerrahidir. Bazı durumlarda ise ameliyat dışı yollar işe yarar:

• Geçici nedenler: Botoks sonrası düşüklük çoğu zaman ilacın etkisi azaldıkça kendiliğinden düzelir. Kapaktaki bir dolu ya da iltihap tedavi edildiğinde kapak eski yerine dönebilir.
• Altta yatan hastalığın tedavisi: Miyasteni gravis ya da sinir felcine bağlı düşüklükte önce hastalığın kendisi tedavi edilir ve süreç nöroloji ile birlikte yürütülür. Diyabet gibi damar sorunlarına bağlı bazı sinir felçleri aylar içinde kendiliğinden düzelebildiği için ameliyat kararı genellikle ertelenir.
• Kapağı kaldıran damlalar: Kapaktaki küçük yardımcı kası uyaran reçeteli bir damla, yetişkinlerde bazı edinsel pitozis türlerinde kapağı birkaç saatliğine bir miktar kaldırabilir. Etkisi geçicidir ve her gün kullanılması gerekir. Sinir hasarına ya da darbeye bağlı düşüklükte işe yaramaz. Bu tür damlaların ruhsatı ve bulunabilirliği ülkeden ülkeye değişir; Türkiye’de erişilebilir olup olmadığını ve size uygun olup olmadığını muayenede sorun. Bazı kalp-damar ve göz hastalıklarında dikkat gerektirdiği için yalnızca hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
• Kapak destekli gözlük: Ameliyatın uygun olmadığı bazı kişilerde gözlük çerçevesine takılan ince bir destek, kapağı yukarıda tutabilir.

Egzersiz göz kapağı düşüklüğünü düzeltir mi?

Göz kapağı egzersizlerinin gerçek pitozisi düzelttiğini gösteren güvenilir bir çalışma yoktur. Yaşa bağlı düşüklükte sorun çoğu zaman kasın gücünde değil, kası kapağa bağlayan tendonun gevşemesinde ya da ayrılmasındadır; kası çalıştırmak bu bağlantıyı onarmaz. Doğuştan pitoziste kasın yapısı farklıdır, sinir kaynaklı düşüklükte ise kasa giden uyarı eksiktir. Egzersizler zararsız görünse de tedavinin gecikmesine, hele çocuklarda tembel gözün gözden kaçmasına yol açmamalıdır.

Göz kapağı düşüklüğü ameliyatı nasıl yapılır?

Göz kapağı düşüklüğü ameliyatı, kapağı kaldıran kası ya da tendonu kısaltarak veya yeniden kapağa tutturarak kapak kenarını yukarı taşır. Ameliyata uygun olup olmadığınız ve hangi yöntemin seçileceği muayene ve ölçümlerle belirlenir; en belirleyici ölçüt, kapağı kaldıran kasın ne kadar çalıştığıdır (levator fonksiyonu). Başlıca seçenekler:

Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Değerlendirme: Kapak yüksekliği, kas gücü, göz kuruluğu ve gerekirse görme alanı ölçülür; karşılaştırma için fotoğraf çekilebilir.
2. Hazırlık: Kullandığınız tüm ilaçlar ve takviyeler, özellikle aspirin ve kan sulandırıcılar konuşulur. Bu ilaçlarda bir değişiklik gerekiyorsa kendi başınıza değil, ilacı yazan hekimle birlikte planlanır.
3. Ameliyat: Yetişkinlerde genellikle lokal anestezi ve gerekirse hafif sedasyonla, günübirlik yapılır. Bazı yöntemlerde kapak yüksekliği, ameliyat sırasında gözünüzü açıp kapamanız istenerek ayarlanır. Çocuklarda genel anestezi gerekir.
4. İyileşme: İlk günlerde şişlik, morluk ve gözü tam kapatamama hissi olabilir; soğuk uygulama ve önerilen damla ya da pomatlar kullanılır. İlk kontrol genellikle bir hafta içinde yapılır. Kapağın son hâli şişlik indikçe birkaç hafta içinde belirginleşir.

Olası riskler ameliyattan önce açıkça konuşulmalıdır: kapağın beklenenden az ya da fazla kalkması, iki kapak arasında asimetri, gözün tam kapanmamasına bağlı kuruluk, kanama, enfeksiyon ve zamanla düşüklüğün yinelemesi. İki kapağın birebir aynı yükseklikte olması her zaman mümkün değildir ve bazı kişilerde ek bir düzeltme gerekebilir. Ameliyattan sonra görmede ani azalma, giderek artan ağrı ya da belirgin şişlik olursa hemen başvurun.

Pitozis ameliyatı ile blefaroplasti aynı şey mi?

Hayır. Blefaroplasti kapaktaki fazla deriyi ve gerektiğinde yağ dokusunu alır; kapak kenarının yüksekliğini değiştirmez. Pitozis ameliyatı ise kapağı kaldıran mekanizmayı onarır. Gerekiyorsa ikisi aynı seansta yapılabilir. Ameliyatın görme alanını açmak için mi yoksa görünüm için mi yapıldığı, özel sağlık sigortası kapsamını da etkileyebilir; kapsam poliçeye ve kuruma göre değiştiği için güncel bilgiyi kurumunuzdan teyit edin.

Göz kapağı düşüklüğünde muayenede neler değerlendirilir?

Muayenenin ilk amacı, düşüklüğün gerçek pitozis mi, fazla deri mi, yoksa başka bir hastalığın belirtisi mi olduğunu ayırmaktır. Genellikle şunlara bakılır:

• Kapak kenarının, göz bebeğinin ortasındaki ışık yansımasına uzaklığı (MRD1) ve iki göz arasındaki fark
• Kapağı kaldıran kasın gücü: aşağıdan yukarı bakarken kapak kenarının kaç milimetre hareket ettiği
• Kapak kıvrımının yüksekliği, kaşın konumu ve fazla deri miktarı
• Göz bebeklerinin büyüklüğü ve ışığa tepkisi, göz hareketleri, çift görme
• Göz kuruluğu ve kapağın tam kapanıp kapanmadığı
• Görme keskinliği; çocuklarda göz numarası ve tembel göz değerlendirmesi
• Gerekirse görme alanı testi: kapak kaldırıldığında görme alanının ne kadar açıldığı
• Miyasteni şüphesinde buz testi gibi basit muayene testleri; gerektiğinde kan tahlili, görüntüleme ve nöroloji görüşü

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde kapak değerlendirmesi, gözün genel muayenesiyle birlikte yapılır; çünkü kapak sorunlarının bir kısmı kuru göz, şaşılık ya da sinir tutulumu gibi ek bulgularla birlikte görülür. Muayenenin kapsamını kapsamlı göz muayenesi sayfasında görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular