İçeriğe geç
Akıllı Mercek

Torik Lens Nedir? Astigmatı Olan Gözde Göz İçi Mercek ve Akıllı Mercek

Yazar: Op. Dr. Murat Ün

Göz Hastalıkları Uzmanı · Son güncelleme: · 8 dk okuma

Bu yazıda
  1. Torik lens nedir, astigmatı nasıl düzeltir?
  2. Torik kontakt lens ile torik göz içi mercek arasındaki fark
  3. Katarakt ve astigmat birlikteyse torik mercek ne zaman anlamlıdır?
  4. Torik göz içi mercek için hangi ölçümler yapılır, eksen nasıl belirlenir?
  5. Torik lens dönmesi nedir, mercek dönerse ne yapılır?
  6. Astigmat varsa akıllı lens takılır mı? Torik trifokal ve torik EDOF
  7. Torik mercek dışında astigmat için hangi seçenekler var?
  8. Muayenede neler değerlendirilir?
  9. Sık sorulan sorular
Astigmat ekseni işaretleri görünen torik göz içi merceğin yakın plan görünümü

Astigmatın hangi ölçümle merceğin eksenine çevrildiğini, mercek dönerse neden etkisini kaybettiğini ve hangi durumda torik mercek yerine başka bir yolun konuşulduğunu sırasıyla anlattık.

Kısaca

  • Torik lens, astigmatı düzeltmek için farklı eksenlerde farklı kırma gücüne sahip mercektir; kontakt lens ya da göz içi mercek olarak üretilir.
  • Torik göz içi mercek, katarakt ya da mercek değişimi ameliyatında doğal merceğin yerine konur ve korneadan kaynaklanan düzenli astigmatı düzeltir.
  • Merceğin etkisi doğru eksende durmasına bağlıdır; eksendeki her 1 derecelik sapma astigmat düzeltmesini yaklaşık %3,3 azaltır.
  • Torik versiyonlar monofokal, EDOF ve trifokal mercekler için bulunur; astigmatı olan kişi de akıllı mercek seçeneğini değerlendirebilir.
  • Düşük astigmatta kornea kenarına gevşetici kesiler, ameliyattan sonra kalan astigmatta gözlük ya da uygun gözlerde lazer seçenek olabilir.

Torik lens, astigmatı düzeltmek için farklı yönlerde farklı kırma gücüyle tasarlanmış mercektir. İki ayrı türü vardır: göz yüzeyine takılıp çıkarılan torik kontakt lens ve katarakt ya da mercek değişimi ameliyatında gözün içine kalıcı olarak yerleştirilen torik göz içi mercek. Göz içi olanı, merceğin eksenini astigmatın yönüne hizalayarak çalışır; monofokal, EDOF ve trifokal versiyonları bulunur.

Torik lens nedir, astigmatı nasıl düzeltir?

Torik lens, astigmatlı gözün iki ana eksenindeki farklı kırma gücünü ters yönde dengeleyen bir mercektir. Doğru eksende durduğunda ışık yeniden tek bir noktaya odaklanır ve görüntüdeki çarpıklık azalır.

Astigmatta kornea, futbol topu gibi her yönde eşit kavisli değildir; daha çok bir rugby topuna benzer. Bir eksende daha dik, diğerinde daha yatık olduğu için ışık retinada nokta yerine çizgi gibi toplanır. Sonuç hem uzakta hem yakında bulanık ya da gölgeli görme, gece farlardan uzanan ışık çizgileri ve göz yorgunluğudur. Astigmatın kendisini, derecelerini ve belirtilerini ayrıntılı olarak astigmat nedir, nasıl düzelir yazısında anlattık.

“Torik” adı, merceğin yüzeyinin simit (torus) kesitine benzeyen geometrisinden gelir. Böyle bir yüzey, bir eksende daha güçlü, ona dik eksende daha zayıf kırar. Gözlük reçetenizde astigmatın miktarı CYL (silindir), yönü AX (aks, derece) olarak yazar; torik mercek de tam bu iki değere göre seçilir ve yerleştirilir.

Bir ayrımı baştan bilmek gerekir. Torik mercek düzenli astigmatı, yani iki ekseni birbirine dik ve simetrik olan astigmatı iyi düzeltir. Keratokonus ya da kornea yarasına bağlı düzensiz astigmatta korneanın yüzeyi tek bir torik şekille tarif edilemediği için sonuç sınırlı kalabilir.

Torik kontakt lens ile torik göz içi mercek arasındaki fark

İkisi de astigmatı düzeltir, ama biri gözün yüzeyinde, diğeri gözün içinde durur. “Torik lens” aramalarının önemli bir kısmı kontakt lensle ilgilidir; ameliyat konuşuluyorsa kastedilen göz içi mercektir.

Özellik Torik kontakt lens Torik göz içi mercek
Nerede durur? Korneanın üzerinde, gözyaşı tabakasında Gözün içinde, doğal merceğin yerinde (kapsülde)
Nasıl uygulanır? Her gün ya da belirli aralıklarla takılıp çıkarılır Katarakt ya da mercek değişimi ameliyatında bir kez yerleştirilir
Kalıcılık Lens tipine göre günlük, iki haftalık, aylık Ömür boyu gözde kalması amaçlanır
Dönme nasıl önlenir? Alt kısmı ağırlıklı ya da dengeleyici tasarım; göz kırptıkça hafifçe oynayabilir Kapsülün içinde sabitlenir; dönme en çok ilk saatlerde olur
Hangi astigmatı hedefler? Gözlükteki toplam astigmatı Korneadan kaynaklanan astigmatı; doğal mercekten gelen kısım mercekle birlikte alınır
Kimler için? Ameliyat düşünmeyen, lens kullanabilen her yaştan kişi Katarakt ameliyatı olacak ya da mercek değişimine uygun, belirgin kornea astigmatı olanlar

Tablodaki beşinci satırın pratik bir sonucu var. Gözlük numaranızdaki astigmatın bir kısmı doğal mercekten kaynaklanıyor olabilir; mercek ameliyatta alındığında bu kısım kendiliğinden ortadan kalkar. Bu yüzden torik göz içi mercek kararı gözlük reçetesine değil, korneanın ölçümüne göre verilir.

Torik kontakt lens kullanırken nelere dikkat edilir?

Torik kontakt lensin işi, gözün üzerinde doğru açıda durmaktır. Göz kırptığınızda netliğin bir an dalgalanıp hemen toparlanması olağandır. Bir bakışta net, bir bakışta bulanık bir görüntü ise lensin dönüp yerine oturmadığını gösterebilir; farklı bir tasarım ya da ölçü gerekebilir.

Kontakt lens reçetesi gözlük reçetesiyle birebir aynı değildir. Lens göze temas ettiği için, özellikle yüksek numaralarda güç yeniden hesaplanır. Torik kontakt lens astigmatı yalnız takılıyken düzeltir; çıkardığınızda göz eski hâline döner. Bir göz ameliyatı planlanıyorsa kornea ölçümlerinden önce lense ara verilmesi de bu yüzden istenir: lens korneanın şeklini geçici olarak değiştirebilir.

Katarakt ve astigmat birlikteyse torik mercek ne zaman anlamlıdır?

Torik göz içi mercek, katarakt ameliyatı sırasında belirgin kornea astigmatı da bulunan gözlerde, ameliyattan sonra uzak görmeyi gözlüksüz netleştirmek için seçilir. AAO, orta ve yüksek astigmatı olan kişilerin torik merceklerle genellikle daha memnun kaldığını belirtir.

Hangi miktarda anlamlı olduğu kişiye göre değişir; yine de genel bir çerçeve vardır. AAO’nun hekimler için hazırladığı EyeWiki kaynağı bu çerçeveyi şöyle özetler:

  • 1 diyoptrinin altında: Çoğu zaman kornea kenarına yapılan gevşetici kesiler yeterli olabilir; bazı kişilerde hiçbir ek işleme gerek kalmaz.
  • 1 ile 3 diyoptri arası: Torik mercek ya da gevşetici kesiler kullanılabilir; torik merceklerin sonuçları daha güvenilir kabul edilir.
  • 3 diyoptrinin üstü: Torik mercek, gerekirse gevşetici kesiler ve kesi yerinin astigmata göre planlanmasıyla birlikte kullanılır.

Bu hesapta gözlükteki değil, korneadaki astigmat esas alınır. Örneğin gözlüğünde 2 diyoptri astigmat bulunan birinin kornea ölçümünde 1,25 diyoptri astigmat çıkabilir; aradaki fark doğal mercekten geliyordur ve ameliyatta mercekle birlikte alınır. Planlama bu durumda korneadaki 1,25 diyoptriye göre yapılır.

Bu rakamlar katı eşik değildir. Astigmatın yönü, gözün öteki ölçümleri, seçilecek merceğin tipi ve gözlüksüz görme beklentiniz de kararı etkiler. Çok odaklı bir mercek planlanıyorsa küçük bir astigmat bile netliği belirgin bozabileceği için torik versiyon daha düşük miktarlarda gündeme gelebilir.

Torik merceğin uygun olmayabileceği ya da önce başka bir adım gerektirebileceği durumlar da vardır. Bir derleme makalesinde dışlama ölçütleri arasında şunlar sayılır:

  • İlerleyen keratokonus ya da kornea incelmesi (ektazi)
  • Kornea şeklini değiştiren pterjium; önce tedavi edilip ölçümlerin tekrarlanması konuşulabilir
  • Fuchs distrofisi gibi kornea iç tabaka hastalıkları
  • Doğal merceğin yerinden oynaması ya da onu taşıyan bağların zayıflığı
  • İleri derecede göz tembelliği

Torik göz içi mercek için hangi ölçümler yapılır, eksen nasıl belirlenir?

Torik merceğin gücü ve gözün içinde hangi dereceye yerleştirileceği, korneanın ayrıntılı ölçümleriyle hesaplanır. Ölçümdeki birkaç derecelik bir hata bile ameliyattan sonra astigmatın bir kısmının kalmasına yol açabilir.

  1. Biyometri ve keratometri: Göz uzunluğu ve korneanın eğriliği ölçülür; merceğin küresel gücü ve astigmat düzeltmesi bu değerlerden hesaplanır. Bazı cihazlar korneanın arka yüzeyini de hesaba katar.
  2. Kornea topografisi ya da tomografisi: Korneanın haritası çıkarılır; astigmatın düzenli olup olmadığı ve keratokonus gibi bir sorun bulunup bulunmadığı bu haritada görülür.
  3. Ölçümlerin tutarlılığı: Kuru göz ya da kontakt lens kullanımı kornea ölçümlerini saptırabilir. Gerekirse önce göz yüzeyi tedavi edilir, lense ara verilir ve ölçümler tekrarlanır.
  4. Hesaplama: Cerrahi kesinin kendisinin oluşturacağı küçük astigmat da hesaba katılarak merceğin torik gücü ve yerleştirme ekseni belirlenir.
  5. Eksen işaretleme: Göz, oturur pozisyondan yatar pozisyona geçerken hafifçe kendi ekseni etrafında dönebilir. Bu yüzden ameliyattan hemen önce, siz otururken korneanın kenarına referans işaretleri konur ya da dijital görüntü eşleştirme sistemleri kullanılır.

Ameliyat günü: merceğin eksene hizalanması

Ameliyatın teknik kısmı standart katarakt ameliyatı ile aynıdır: doğal mercek küçük bir kesiden ultrasonla alınır, katlanmış yeni mercek kapsülün içinde açılır. Torik mercekte bunlara bir adım eklenir. Merceğin üzerindeki küçük eksen işaretleri, cerrah tarafından çevrilerek planlanan dereceye getirilir. Ardından mercek arkasında kalan jel kıvamındaki koruyucu madde dikkatle temizlenir; bu madde geride kalırsa merceğin dönme olasılığı artabilir.

Tedavi seçeneklerinin genel çerçevesini torik mercekle astigmat tedavisi sayfasında da bulabilirsiniz.

Torik lens dönmesi nedir, mercek dönerse ne yapılır?

Torik lens dönmesi, merceğin ameliyattan sonra planlanan eksenden kaymasıdır. Mercek ne kadar çok dönerse astigmat düzeltmesi o kadar azalır; belirgin dönmede merceğin yeniden konumlandırılması konuşulur.

Clinical Ophthalmology dergisinde yayımlanan bir çalışma, eksendeki her 1 derecelik sapmanın astigmat düzeltmesini yaklaşık %3,3 azalttığını hatırlatır. Aşağıdaki tablo bu basitleştirilmiş hesabın ne anlama geldiğini gösterir; gerçek etki gözün astigmat miktarına göre değişir.

Eksenden sapma Astigmat düzeltmesine yaklaşık etkisi
5 derece Düzeltmenin yaklaşık altıda biri kaybolur
10 derece Düzeltmenin yaklaşık üçte biri kaybolur
30 derece Düzeltme büyük ölçüde ya da tamamen kaybolur

Aynı çalışmaya göre dönme en çok ameliyattan sonraki ilk saatlerde olur, ilk haftadan sonra çok azdır. 993 gözü kapsayan seride yeniden konumlandırma önerilen göz oranı %1,6 bulunmuştur. Dönme riskini artırabilen etkenler arasında uzun göz yapısı (yüksek miyopi), geniş kapsül, kapsül penceresinin düzensiz açılması ve göz içi basıncındaki dalgalanmalar sayılır.

Dönme ağrı yapmaz. Daha çok, ilk günlerde açılan uzak görmenin beklenenden bulanık kalması ya da görüntüde gölge belirmesiyle fark edilir. Böyle bir değişiklik fark ederseniz kontrol gününü öne almak için hekiminize haber verin.

Kontrolde merceğin ekseni göz bebeği büyütülerek ölçülür. Dönme küçükse ve görmeyi az etkiliyorsa izlenebilir ya da kalan astigmat gözlükle tamamlanır. Belirgin dönmede merceğin ikinci, kısa bir girişimle doğru eksene çevrilmesi planlanır; bu işlem genellikle ilk haftalarda, kapsül merceği sıkıca sarmadan önce daha kolaydır.

Ne zaman beklemeden başvurmalısınız?

Mercek dönmesi acil değildir, ama şu belirtiler göz içi iltihap, enfeksiyon ya da retina sorunu işareti olabilir:

  • Giderek artan ya da ağrı kesiciyle geçmeyen göz ağrısı
  • Düzelmek yerine kötüleşen görme
  • Belirgin kızarıklık ve akıntı
  • Aniden beliren uçuşan noktalar, ışık çakmaları ya da görme alanına inen perde

Astigmat varsa akıllı lens takılır mı? Torik trifokal ve torik EDOF

Evet. Trifokal ve EDOF merceklerin birçoğunun astigmatı da düzelten torik versiyonu vardır. Cleveland Clinic, torik merceklerin monofokal, multifokal, EDOF ya da akomodatif tasarımlarda bulunabildiğini belirtir.

Astigmatın akıllı lens kararında ayrı bir ağırlığı vardır. Çok odaklı mercek ışığı mesafelere paylaştırdığı için kalan astigmat bu merceklerde netliği tek odaklı merceğe göre daha hızlı düşürür. Bu yüzden trifokal lens tedavisi planlanan bir gözde astigmatın torik versiyonla düzeltilmesi çoğu zaman planın parçasıdır.

Torik akıllı mercek için birkaç koşulun birlikte sağlanması gerekir:

  • Astigmatın düzenli olması ve kornea haritasında düzensizlik bulunmaması
  • Retinanın, sarı noktanın ve görme sinirinin çok odaklı merceğe uygun olması
  • Gözyaşı tabakasının ölçümler için yeterince düzgün olması
  • Gece hale ve parlama ihtimalinin baştan konuşulup kabul edilmesi

Trifokal, EDOF ve monofokal mercek arasında nasıl seçim yapıldığını göz içi mercek seçimi rehberinde karar tablosuyla anlattık; torik versiyonun gerekip gerekmediği de aynı muayenede belirlenir.

Torik mercek dışında astigmat için hangi seçenekler var?

Torik mercek tek yol değildir. Astigmatın miktarına, korneanın durumuna ve ameliyatın amacına göre şu seçenekler de konuşulabilir:

  • Kornea kenarına gevşetici kesiler (limbal gevşetici kesiler): Ameliyat sırasında astigmatın dik ekseninde korneanın kenarına yapılan çok küçük, derin kesilerdir. AAO, bu kesilerin genellikle iyi iyileştiğini, ama elle yapıldıkları ve herkesin iyileşmesi farklı olduğu için sonuçların daha değişken olabileceğini belirtir. Düşük astigmatta öne çıkar.
  • Kesi yerinin planlanması: Ameliyat kesisi korneanın dik eksenine yerleştirilerek küçük bir astigmat azaltılabilir.
  • Ameliyattan sonra lazer: Göz iyileştikten sonra kalan astigmat, kornea uygunsa lazerle düzeltilebilir.
  • Gözlük ya da kontakt lens: Kalan küçük astigmat için en basit çözümdür.

Daha yüksek astigmatta torik mercek, gevşetici kesilere göre daha öngörülebilir sonuç verir. Bazı gözlerde ikisi birlikte de kullanılabilir.

Muayenede neler değerlendirilir?

Torik mercek kararı, astigmatın kaynağının ve düzeninin ayrıntılı ölçümüyle başlar. Gözlük numarası tek başına yeterli değildir; korneanın haritası, gözün uzunluğu ve göz yüzeyinin durumu birlikte okunur.

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde değerlendirme genellikle şu sorulara cevap arar:

  • Astigmatınız korneadan mı, doğal mercekten mi kaynaklanıyor?
  • Astigmat düzenli mi; kornea haritasında keratokonus ya da başka bir düzensizlik var mı?
  • Ölçümler kuru göz ya da kontakt lens nedeniyle sapmış olabilir mi; tekrar gerekir mi?
  • Monofokal, EDOF ya da trifokal mercekten hangisi gözünüze ve gününüze uygun; torik versiyon gerekiyor mu?
  • Ameliyattan sonra küçük bir astigmat kalırsa hangi yol izlenecek?

Ameliyattan sonraki ilk gün ve ilk hafta kontrollerinde her gözün görme keskinliği, kalan astigmat ve merceğin ekseni ölçülür. Eksen planlanandan sapmışsa ne yapılacağına bu bulgular ve sizin görme şikâyetiniz birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Kontakt lens kullanıyorsanız, ölçümlerden ne kadar önce çıkarmanız gerektiğini randevu alırken sorun; sert lenslerde bu süre daha uzundur. Eski gözlük reçeteleriniz astigmatın yıllar içinde nasıl değiştiğini göstermeye yardım eder. Torik versiyonun ve mercek tipinin maliyete etkisini akıllı lens fiyatlarını belirleyen etkenler yazısında rakam vermeden ele aldık.

Sık sorulan sorular

Astigmatı olan kontakt lens kullanabilir mi?

Evet. Astigmat için üretilen torik yumuşak kontakt lensler ve sert gaz geçirgen lensler vardır. Torik yumuşak lensin gözde doğru konumda kalması için alt kısmı ağırlıklı ya da dengeleyici bir tasarımı bulunur. Lensin gücü ve ekseni göz muayenesinde ölçülen silindir ve aks değerlerine göre seçilir; uyumu ve kornea sağlığı göz hekimi kontrolünde izlenmelidir.

Torik göz içi mercek astigmatı tamamen sıfırlar mı?

Çoğu gözde astigmatı belirgin biçimde azaltır, ama her gözde tam sıfır hedeflenemez. Mercekler belirli güç basamaklarıyla üretilir, ölçümlerde küçük farklar olabilir ve mercek ameliyattan sonra birkaç derece dönebilir. Bu yüzden küçük bir kalıntı astigmat kalabilir. Görmeyi etkileyecek düzeydeyse ince bir gözlükle, belirgin dönmede merceğin yeniden konumlandırılmasıyla, bazı gözlerde lazerle ele alınır.

Torik mercek dönerse hissedilir mi?

Merceğin dönmesi ağrı ya da batma yapmaz; mercek gözün içinde olduğu için hareketi hissedilmez. Fark edilen şey görmedir: ilk günlerde açılan uzak görme beklenenden bulanık kalabilir, görüntüde gölge ya da çift kenar belirebilir. Dönme en çok ilk saatlerde olduğundan ilk kontrolde eksen ölçülür. Sonradan böyle bir değişiklik fark ederseniz hekiminize haber verin.

Torik lens takıldıktan sonra yine gözlük gerekir mi?

Merceğin tipine bağlıdır. Torik monofokal mercek çoğu zaman uzağa ayarlanır; uzak görme gözlüksüz netleşirken okumak için gözlük gerekir. Torik trifokal ya da EDOF mercekler yakın ve ara mesafede de gözlük ihtiyacını azaltmayı hedefler. Her iki durumda da küçük bir kalıntı numara ya da astigmat kalırsa bazı işler için ince bir gözlük gerekebilir.

Keratokonusta torik göz içi mercek takılabilir mi?

İlerleyen keratokonusta torik mercek genellikle önerilmez, çünkü korneanın şekli değişmeye devam eder ve astigmat düzensizdir. Kornea uzun süredir sabitse ve astigmat düzenliye yakınsa bazı gözlerde dikkatli bir planla değerlendirilebilir. Karar, kornea haritalarının zaman içindeki takibine, astigmatın düzenine ve mercek hesabının güvenilirliğine göre verilir; beklenti de buna göre konuşulur.

Astigmatlı renkli lens var mı?

Renkli kontakt lenslerin de astigmat için üretilen torik modelleri bulunur. Renkli ya da numarasız olsun, kontakt lens bir tıbbi üründür; gözünüze uygun çap, eğrilik ve eksen göz muayenesinde belirlenmelidir. Muayenesiz ve reçetesiz alınan lensler kornea tahrişi ve enfeksiyon riskini artırabilir. Lensle uyumayın, kızarıklık ve ağrı olursa lensi çıkarıp göz hekimine başvurun.

Kaynaklar

  1. American Academy of Ophthalmology — Can you explain the surgery for cataract with astigmatism?
  2. American Academy of Ophthalmology — Factors to Consider in Choosing an IOL for Cataract Surgery
  3. American Academy of Ophthalmology EyeWiki — Limbal Relaxing Incisions
  4. Clinical Ophthalmology — Repositioning Rates of Toric IOLs Implanted in Cataract Surgery Patients: A Retrospective Chart Review
  5. Journal of Ophthalmology — Toric Intraocular Lenses for the Management of Corneal Astigmatism at the Time of Cataract Surgery

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Akıllı Mercek

Bunlar da ilginizi çekebilir

Konunun tüm yazıları

Randevu

Muayene için uygun günü birlikte belirleyelim

Formu bırakın, çalışma saatlerinde sizi arayalım. Dilerseniz WhatsApp’tan yazabilir ya da doğrudan arayabilirsiniz.

Allianz, Anadolu Sigorta, Sencard, Türkiye Sigorta, MAPFRE, Medisa ve AXA ile anlaşmalıyız.

Randevu talebi

Formu gönderdikten sonra çalışma saatlerinde sizi arıyoruz. Acil durumlarda lütfen telefonla ulaşın.