Göz Seğirmesi Neden Olur, Nasıl Geçer?

Göz seğirmesi neden olur sorusunun cevabı çoğu zaman günlük hayattadır: uykusuzluk, yorgunluk, stres, fazla kafein, alkol ya da sigara, uzun süre ekrana bakma ve göz kuruluğu. Tıpta göz kapağı miyokimisi denen bu istemsiz kasılmalar genellikle zararsızdır ve birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer. Bir haftadan uzun süren, kapağı tamamen kapatan ya da yüze yayılan seğirme ise muayene gerektirir.

Seğirme çoğunlukla tek gözde, özellikle alt kapakta hissedilir. Birkaç saniye sürüp kaybolabilir ya da gün içinde aralıklarla tekrarlayabilir. Dışarıdan fark edilmeyecek kadar hafif olsa bile göz çevresindeki ince deri ve yoğun sinir ağı yüzünden belirgin biçimde hissedilir.

Göz Seğirmesi Nedir?

Göz seğirmesi, göz kapağındaki kas liflerinin istemsiz ve tekrarlayan biçimde kasılmasıdır. En sık görülen biçimi göz kapağı miyokimisidir: kapağı kapatan orbikülaris okuli kasının küçük bir bölümünde oluşan ince, dalga gibi kasılmalar.

Tipik göz kapağı seğirmesi:

• Çoğunlukla tek gözde olur
• Alt göz kapağında daha sık görülür
• Saniyeler ya da dakikalar sürer, gün içinde tekrarlayabilir
• Göz kapağının tamamen kapanmasına yol açmaz
• Görmeyi etkilemez

Çoğu göz kapağı seğirmesi geçicidir. Yine de her istemsiz kapak hareketi miyokimi değildir; farkları aşağıdaki karşılaştırma tablosunda bulabilirsiniz.

Göz Seğirmesi Neden Dışarıdan Görülmez?

Miyokimide kapak kasının tamamı değil, yalnız küçük bir bölümü kasılır. Bu yüzden içeriden güçlü hissedilen atma aynada çoğu zaman görünmez.

Göz kapağının derisi çok incedir ve altındaki sinir ağı yoğundur. Kapağın iç yüzü göz yüzeyine değdiği için küçük bir kıpırtı bile gözyaşı tabakasını etkiler ve olduğundan büyük algılanır.

Göz Altı (Alt Kapak) Seğirmesi

Göz altı seğirmesi, alt göz kapağındaki kasın küçük bir bölümünün titremesidir ve göz kapağı miyokimisinin en sık görülen biçimidir. Nedenleri, seyri ve geçme süresi üst kapak seğirmesiyle aynıdır.

Alt kapaktaki atma çoğunlukla tek taraflıdır, gözün kapanmasına yol açmaz ve birkaç gün içinde seyrekleşir. Alt kapak kenarındaki iltihap (blefarit) ya da göz kuruluğu bu bölgedeki tahrişi artırarak seğirmeyi uzatabilir. Alt kapaktan başlayıp aynı taraftaki yanağa ve ağız köşesine yayılan kasılmalar ise basit miyokimiden çok hemifasiyal spazmı düşündürür.

Göz Seğirmesi Neden Olur?

Göz seğirmesi çoğunlukla günlük hayattaki tetikleyicilerle olur: uykusuzluk ve yorgunluk, stres, kafein, alkol ve nikotin, uzun ekran kullanımı, göz kuruluğu ve göz yüzeyinin tahrişi. Çoğu zaman tek bir neden yerine birkaç etken aynı dönemde bir araya gelir; bazen de belirgin bir neden bulunamaz ve seğirme yine kendiliğinden geçer.

Uykusuzluk ve Yorgunluk

Yorgunluk ve düzensiz uyku, göz kapağı seğirmesinin en sık bildirilen tetikleyicileridir. Yalnız uyku süresi değil kalitesi de belirleyicidir: gece sık uyanmak ya da her gün farklı saatte yatmak, yatakta yeterince kalsanız bile dinlenmeyi bozar.

Yoğun bir çalışma haftası, uzun ekran saatleri ve kısalan uyku aynı döneme denk geldiğinde göz çevresindeki kaslar daha kolay uyarılır.

Stres

Stres sırasında sinir sistemi ve kas tonusu değişir; göz çevresindeki ince kaslar da bundan etkilenir. Seğirme bu yüzden sınav, iş teslimi ya da taşınma gibi yoğun dönemlerde ya da hemen ardından başlayabilir.

Stres tek başına her seğirmeyi açıklamaz, ama uykusuzluk ve fazla kafeinle birleştiğinde etkisi belirginleşir. Seğirmeyi sürekli düşünmek ve kapağı yoklamak da onu daha çok fark etmenize yol açar.

Kafein, Alkol ve Nikotin

Kafein sinir sisteminin uyarılabilirliğini artırır. Gün içinde kahve, çay, kola ve enerji içeceklerinden toplanan kafein bazı kişilerde seğirmeyi belirgin biçimde sıklaştırır. Alkol ve nikotin hem doğrudan hem de uyku kalitesini bozarak tabloya katkıda bulunur.

Belirleyici olan tek bir fincan değil, günün toplam tüketimidir. Sabah iki kahve, öğleden sonra demli bir çay ve akşam bir enerji içeceği, tek tek masum görünse de birlikte belirgin bir kafein yükü oluşturur.

Ekran Kullanımı ve Göz Kuruluğu

Ekrana odaklanırken göz kırpma sayısı azalır. Gözyaşı tabakası daha hızlı dağılır, göz yüzeyi kurur ve oluşan rahatsızlık kapak kaslarını daha fazla uyarır. Bu süreç bazen birbirini besleyen bir döngüye dönüşür:

• Göz kırpma sıklığı azalır
• Göz yüzeyinde kuruluk artar
• Batma ve tahriş hissi oluşur
• Gözü ovuşturma isteği artar
• Göz kapağı ve göz yüzeyi daha fazla uyarılır

Bu yüzden ekrana bağlı seğirmede yalnız ekran süresine değil, göz yüzeyinin durumuna da bakmak gerekir.

Göz Yüzeyinin Tahrişi

Kornea ya da konjonktivanın (gözün beyazını örten ince zar) tahrişi de seğirmeyi tetikleyebilir. Göz nezlesi (konjonktivit), kapak kenarı iltihabı, alerji, göze kaçan kirpik ya da toz, parlak ışık ve rüzgâr bu grupta sayılır. Böyle durumlarda seğirmeye genellikle kızarıklık, batma ya da akıntı eşlik eder; altta yatan tahriş ya da kornea yüzeyindeki sorun tedavi edildikçe seğirme de azalır.

Bazı İlaçlar

Sinir sistemini etkileyen bazı ilaçlar ve nadiren migren ilaçları kapak seğirmesine yol açabilir. Bir ilaçla bağlantı olduğunu düşünüyorsanız reçeteli ilacınızı hekiminize danışmadan bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin.

Seğirme Neden Günler Sonra Başlayabilir?

Tetikleyici ile seğirmenin başladığı gün her zaman örtüşmez. Birkaç gün süren yoğun çalışma, düzensiz uyku ve fazla kafeinin ardından daha sakin bir günde seğirme fark edilebilir. Tetikleyici azaldığında kasılmalar da hemen durmaz, birkaç gün daha sürebilir. Nedeni ararken seğirmenin başladığı günden çok önceki günlerin uyku, iş temposu ve kafein düzenine bakmak daha anlamlıdır.

Sol ve Sağ Göz Seğirmesi Ne Anlama Gelir?

Sol göz seğirmesi ile sağ göz seğirmesi aynı nedenlerle olur; seğirmenin hangi tarafta olduğunun tıbbi bir anlamı yoktur. Halk arasında sol ya da sağ göze yüklenen anlamların bilimsel bir karşılığı bulunmaz.

Miyokimi çoğunlukla tek taraflı olduğu için seğirme bir dönem hep aynı gözde tekrarlayabilir. Bu, o gözde ayrı bir sorun olduğunu göstermez. Sol göz seğirmesi de sağ göz seğirmesi de aynı tetikleyicilerle ortaya çıkar: yorgunluk, stres, kafein, ekran ve kuruluk.

Tıbbi açıdan önemli olan taraf değil, seğirmenin nasıl davrandığıdır. Yüzün tek yarısında göz çevresinden başlayıp yanağa ve ağız köşesine yayılan kasılma hemifasiyal spazmı, iki gözde birden giderek artan ve kapakları kapatan kasılma ise blefarospazmı düşündürür.

Göz Seğirmesi Nasıl Geçer?

Basit göz seğirmesi çoğu zaman tedavi gerekmeden geçer. Tetikleyiciler azaldıkça kasılmalar birkaç gün içinde seyrekleşir; çoğu kişide bir hafta içinde, bazen birkaç haftada tamamen durur.

Seğirme başladığında şu adımlar işe yarar:

1. Ekrana kısa bir mola verin; uzağa bakın ve bilinçli olarak birkaç kez tam göz kırpın.
2. Gözünüzü ovuşturmayın, kapağı parmağınızla sürekli yoklamayın; ovuşturmak göz yüzeyindeki tahrişi artırır.
3. O günkü kahve, çay, kola ve enerji içeceklerini gözden geçirin; akşam saatlerinde kafeinden uzak durun.
4. Gözde kuruluk, batma ya da kum hissi varsa suni gözyaşı damlası kullanın.
5. Seğirmenin ne zaman başladığını, günde kaç kez tekrarladığını ve yüze yayılıp yayılmadığını not edin; muayene gerekirse bu bilgi tanıyı kolaylaştırır.

Seğirme bir haftayı aşıyorsa ya da bu önlemlere rağmen giderek artıyorsa beklemek yerine göz muayenesi planlayın.

Göz Seğirmesine Ne İyi Gelir?

Göz seğirmesine en çok uyku düzenini toparlamak, kafeini ve alkolü azaltmak, ekrana düzenli mola vermek ve varsa göz kuruluğunu tedavi etmek iyi gelir. Seğirmeyi doğrudan durduran bir besin, damla ya da takviye yoktur; işe yarayan yöntemlerin ortak noktası tetikleyiciyi ortadan kaldırmaktır.

Aşağıdaki tablo, sık önerilen yöntemleri ne kadar kanıta dayandıklarıyla birlikte özetliyor:

Ilık kompres için temiz bir bezi ılık (sıcak değil) suyla ıslatıp kapalı göz kapağının üzerine birkaç dakika koymanız yeterlidir. Kompres seğirmeyi tedavi etmez, ama kapak kenarı iltihabı ya da kuruluk eşlik ediyorsa göz yüzeyini rahatlatır.

Magnezyum ve Vitamin Takviyesi Göz Seğirmesine İyi Gelir mi?

Magnezyum takviyesinin göz seğirmesini geçirdiğine dair güçlü bir kanıt yoktur. Magnezyumun kasların kasılıp gevşemesinde rolü olduğu doğrudur, ama bu her seğirmenin magnezyum eksikliğinden kaynaklandığı anlamına gelmez. Uluslararası hasta bilgilendirme kaynakları da seğirme için önerdikleri adımlar arasında magnezyuma yer vermez.

Aynı durum B12 ve D vitamini için de geçerlidir. Kan tahlilinde gösterilmiş bir eksiklik varsa tedavi edilmesi gerekir; ancak eksiklik saptanmadan kullanılan takviyelerin seğirmeyi durdurması beklenmez. Takviyeler başka ilaçlarla etkileşebileceği için kullanmadan önce hekiminize danışın ve işe uyku, kafein, ekran ve kuruluk gibi sık tetikleyicilerden başlayın.

Her Göz Kapağı Kasılması Göz Seğirmesi midir?

Hayır. Göz çevresindeki istemsiz hareketlerin hepsi basit miyokimi değildir; blefarospazm ve hemifasiyal spazm farklı seyreden ve farklı tedavi gerektiren durumlardır. Aşağıdaki tablo üçünü ayırt etmenize yardımcı olur, ancak asıl ayrım muayenede yapılır.

Blefarospazm genellikle seyrek ve küçük seğirmelerle başlar. Zamanla sıklaşarak gözlerin istemsiz kapanmasına, okuma ve araç kullanma gibi işlerin zorlaşmasına yol açabilir. Daha çok 40–60 yaş arasındaki kadınlarda görülür ve bazen ailede birden fazla kişide rastlanır. Hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; kapak kaslarına yapılan botulinum toksini enjeksiyonları belirtileri genellikle üç-dört ay hafifletir ve tekrarlanır. Enjeksiyonlar yetmezse kapak kasının bir bölümünü çıkaran bir ameliyat (miyektomi) düşünülebilir.

Hemifasiyal spazm, yüzün bir tarafındaki kasların istemsiz kasılmasıdır ve çoğu zaman yüz sinirine yakın bir kan damarının siniri sıkıştırmasıyla ilişkilidir. Tanıyı doğrulamak için MR gibi ileri tetkikler istenebilir; tedavide yine botulinum toksini enjeksiyonları sık kullanılır.

Sürekli ya da Geçmeyen Göz Seğirmesi

Bir haftadan uzun süren, giderek sıklaşan ya da her gün tekrarlayan göz seğirmesi muayene edilmelidir. Sürekli göz seğirmesinin çoğu yine iyi huylu miyokimidir; ancak blefarospazm, hemifasiyal spazm ya da süregiden bir göz yüzeyi sorunu bu tabloyu taklit edebilir.

Sürekli göz seğirmesinin en sık nedeni tetikleyicinin ortadan kalkmamasıdır: haftalardır süren kısa uyku, tedavi edilmemiş göz kuruluğu ya da kapak kenarı iltihabı, düzenli kullanılan bir ilaç ya da yüksek kafein alışkanlığı. Bu nedenler düzelmeden seğirmenin geçmesi beklenmez.

Geçmeyen göz seğirmesinde muayenenin amacı üç soruyu cevaplamaktır:

• Bu basit miyokimi mi, yoksa blefarospazm ya da hemifasiyal spazm mı?
• Göz yüzeyinde kuruluk, blefarit ya da kornea tahrişi gibi tedavi edilebilir bir tetikleyici var mı?
• Seğirmeye kapak düşüklüğü, yüzde güçsüzlük ya da başka nörolojik bulgular eşlik ediyor mu?

Aylarca süren ve günlük yaşamı bozan dirençli miyokimide botulinum toksini seçeneklerden biri olabilir. Seğirmeye başka nörolojik bulgular eşlik ediyorsa nöroloji değerlendirmesi ve beyin görüntülemesi istenebilir; bu olasılık seyrektir ve yalnız seğirmeye bakılarak düşünülmez.

Göz Seğirmesinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Seğirme bir haftayı geçtiyse ya da aşağıdaki durumlardan biri varsa göz muayenesi için randevu alın:

• Seğirmenin bir haftadan uzun sürmesi ya da giderek sıklaşması
• Kasılmanın göz kapağını tamamen kapatması
• Kasılmaların yanağa, ağız köşesine ya da yüzün diğer bölgelerine yayılması
• İki gözde birden belirgin ve zorlayıcı kasılmalar
• Üst göz kapağında düşüklük
• Gözde kızarıklık, şişlik ya da akıntı
• Görmede bulanıklık ya da başka bir değişiklik

Yüzün bir yarısında aniden gelişen güçsüzlük ya da kayma, konuşma bozukluğu veya ani görme kaybı seğirmeyle aynı şey değildir; bu belirtilerde beklemeden acil servise başvurun.

Listedeki bulguların olması belirli bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Amaç, basit miyokimiyi tedavisi farklı olan diğer durumlardan ayırmaktır.

Göz Seğirmesi Muayenesinde Neler Değerlendirilir?

Muayenede seğirmenin türü, eşlik eden göz yüzeyi sorunları ve kapakların yapısı değerlendirilir. Çoğu kişide tanı ayrıntılı bir öykü ve göz muayenesiyle konur; ileri tetkik nadiren gerekir.

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde göz seğirmesi yakınmasıyla gelen bir kişide değerlendirme genellikle şu adımları içerir:

1. Seğirmenin ne zamandır sürdüğü, hangi kapakta olduğu, uyku düzeni, kafein tüketimi, ekran süresi ve kullanılan ilaçlar sorulur.
2. Görme keskinliği ölçülür.
3. Biyomikroskopla kapak kenarı, kirpik dipleri, kornea ve konjonktiva incelenir.
4. Gözyaşı tabakası kuruluk açısından değerlendirilir.
5. Kapakların konumu, göz kırpma ve yüz kaslarının hareketi gözlenir; kasılmanın yayılıp yayılmadığına bakılır.
6. Bulgular blefarospazm, hemifasiyal spazm ya da nörolojik bir nedeni düşündürürse ileri tetkik ve ilgili bölüme yönlendirme planlanır.

Muayenenin aşamalarını göz muayenesinin nasıl yapıldığını anlattığımız yazıda adım adım bulabilirsiniz; kapsamlı göz muayenesi sayfasında ise muayenenin neleri kapsadığı yer alıyor.

Sık sorulan sorular