Miyop Nedir? Neden Olur, Numara Artar mı, Nasıl Düzeltilir?

Miyop nedir sorusunun en kısa cevabı: uzağı bulanık, yakını net gösteren bir kırma kusurudur. Göz önden arkaya fazla uzun ya da kornea fazla kavisli olduğunda ışık retinanın önünde odaklanır. Miyop genellikle okul çağında başlar, büyüme yıllarında artar ve çoğu kişide yirmili yaşlarda durulur. Gözlük, kontakt lens, lazer ya da göz içi mercekle düzeltilir.

Miyop nedir, göz neden uzağı bulanık görür?

Miyopta gözün odaklama gücü, gözün boyuna göre fazladır; uzaktan gelen ışık retinaya ulaşmadan önce odaklanır ve retinaya dağılmış bir görüntü düşer. Yakındaki nesnelerden gelen ışık ise göze daha açılı girdiği için odağı geriye kayar ve retinaya yaklaşır. Miyopların yakını net görmesinin nedeni budur.

Miyopun iki temel kaynağı vardır. En sık görüleni eksenel miyopidir: göz küresi önden arkaya normalden uzundur. Göz birkaç milimetre bile fazla uzadığında numara belirgin biçimde artar. Daha az sıklıkla göz normal uzunluktadır, ama kornea ya da göz merceği ışığı fazla kırar; buna kırıcılık miyopisi denir.

Tıpta miyopi denen bu durum halk arasında “uzağı görememe” ya da “miyopluk” olarak da bilinir. Gözlük reçetesinde SPH satırındaki eksi (–) işaretli değer miyopu gösterir. Miyop sık sık astigmatla birlikte bulunur; o zaman reçetenin CYL satırı da doludur. “Astigmat miyop” ya da miyopik astigmat denen tablo budur. Astigmatın kendisini ve derecelerini astigmatın ne olduğunu anlatan rehberde bulabilirsiniz.

Miyop nasıl görür?

Miyoplar yakını net, uzağı bulanık görür. Netliğin bittiği mesafe numaraya bağlıdır ve kabaca 1 metrenin numaraya bölünmesiyle bulunur. -1 diyoptride yaklaşık 1 metrenin, -2’de 50 santimetrenin, -4’te 25 santimetrenin ötesi bulanıklaşır.

Bu yüzden -1 numaralı biri ev içinde rahat dolaşır, ama tahtadaki yazıyı ya da otobüsün hat numarasını seçemez. -6 numaralı biri ise gözlüğü olmadan ancak 15–20 santimetre uzaklıktaki bir yazıyı net okuyabilir. Karanlıkta göz bebeği genişlediği için bulanıklık gece daha belirgin hissedilir.

Miyop belirtileri nelerdir?

Miyopun ana belirtisi uzağı bulanık görmedir: tabelalar, okul tahtası, televizyon altyazısı ya da karşıdan gelen birinin yüzü net seçilemez. Hafif miyop hiçbir şikâyet vermeyebilir ve ilk kez rutin bir muayenede fark edilebilir.

• Uzaktaki yazıları, tabelaları ve yüzleri seçmekte zorlanma
• Net görmek için gözleri kısma
• Gece araç kullanırken ya da loş ortamda görmede zorlanma
• Uzağa odaklanmayı gerektiren işlerden sonra göz yorgunluğu ve baş ağrısı

Çocuklar çoğu zaman “göremiyorum” demez. Şu davranışlar miyopu düşündürür:

• Tahtayı göremediği için arkadaşının defterinden yazma ya da ön sıraya geçmek isteme
• Televizyona çok yakın oturma; tableti ya da telefonu yüzüne yaklaştırma
• Sık göz ovuşturma, göz kısma ve baş ağrısı yakınması
• Uzaktaki nesnelere ilgisizlik; top oyunlarında ya da servis plakasını seçmekte zorlanma

Gözleri kısarak bakmak ne anlama gelir?

Gözleri kısmak göze giren ışık demetini daraltır ve bulanıklığı geçici olarak azaltır; fotoğraf makinesinde diyaframı kısmaya benzer. Sürekli göz kısarak bakmak çoğu zaman düzeltilmemiş bir kırma kusurunun, sıklıkla da miyopun işaretidir. Astigmat ve hipermetropta da görülebilir. Bunu bir çocukta fark ederseniz göz muayenesi planlayın.

Miyop neden olur, genetik mi?

Miyop, genlerle yaşam biçiminin birlikte etkisiyle gelişir. Anne ya da babası miyop olan çocukta risk artar, ancak miyop bir ebeveyn şart değildir. Çocuklukta içeride fazla zaman geçirmek riski artırır; gün ışığında dışarıda geçen zaman ise azaltır.

Miyopun son on yıllarda dünya genelinde hızla yaygınlaşması genlerle açıklanamaz, çünkü genler bu kadar kısa sürede değişmez. Bu artış, çocukların daha uzun süre içeride kalması ve yakın çalışmasıyla ilişkilendiriliyor. Amerikan Oftalmoloji Akademisi, 2050’ye kadar dünya nüfusunun yaklaşık yarısının miyop olacağını tahmin ediyor.

Ekranın rolü tartışmalıdır. Ekranın tek başına miyopa yol açtığı kanıtlanmış değildir. Öte yandan ekran başında geçen saatler çoğu zaman dışarıda geçecek zamanın yerine geçer ve uzun süreli yakın odaklanma anlamına gelir. Önerilen yaklaşım ekranı tamamen yasaklamak değil, ekran süresini sınırlamak ve her gün dışarıda geçen zamanı artırmaktır.

Miyop riskini artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Anne, baba ya da her ikisinde miyop bulunması
• Gün içinde dışarıda az zaman geçirmek ve uzun süreli yakın çalışma
• Miyopun erken yaşta başlaması; erken başlayan miyop daha yüksek numaraya ulaşabilir
• Prematüre doğum ve Marfan ya da Stickler sendromu gibi bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıkları (özellikle yüksek miyopla ilişkili)

Bazı yaygın inanışlar doğru değildir. Göz egzersizleri, vitaminler ve bitkisel ürünler miyopu önlemez ya da geri döndürmez. Gözlük takmak da miyopu artırmaz.

Miyop dereceleri: kaç numara yüksek miyop sayılır?

Uluslararası Miyopi Enstitüsü’nün tanımına göre -0,50 diyoptri ve üzeri miyop, -6,00 diyoptri ve üzeri yüksek miyop kabul edilir. Gündelik pratikte -3’e kadar hafif, -3 ile -6 arası orta miyop denir.

En yüksek miyop kaç derecedir? Miyop için bir üst sınır yoktur. -10, -15 ve daha yüksek numaralar da görülür; bu düzeylerde göz küresi belirgin biçimde uzamıştır.

Yüksek miyopide gözün aşırı uzaması retina ve makulada (sarı nokta) yapısal değişikliklere yol açabilir. Buna patolojik miyopi denir. Bu kişilerde gözlükle bile tam görme sağlanamayabilir; bu yüzden yüksek miyopide numaranın düzeltilmesi kadar gözün arka bölümünün izlenmesi de gerekir.

Miyop artar mı, ne zaman durur?

Evet, miyop çocukluk ve ergenlikte genellikle artar; çoğu kişide yirmili yaşlarda durulur. 20 ile 40 yaş arasında numara genellikle çok az değişir.

Miyop çoğunlukla 6–13 yaş arasında başlar. Göz, vücutla birlikte büyürken uzamaya devam eder ve numara her yıl biraz artabilir; artış en çok hızlı büyüme yıllarında görülür. Erken yaşta başlayan miyopun yetişkinlikte daha yüksek numaraya ulaşma olasılığı daha yüksektir. 6–8 yaşında gözlüğe başlayan bir çocuğun bu yüzden yakından izlenmesi gerekir.

Gözlük takmak miyopu artırmaz. Bilerek düşük numaralı gözlük vermek de ilerlemeyi yavaşlatmaz; bazı çalışmalarda ilerlemeyi hızlandırdığı görülmüştür. Çocuğun tam numarasıyla net görmesi gerekir.

Miyop düzelir mi? Kendiliğinden geçmez ve geri dönmez. Çocuklarda artış hızı yavaşlatılabilir; numara ise gözlük, lens ya da cerrahiyle düzeltilir.

40 yaşından sonra miyopa ne olur?

Yetişkinlikte de miyop başlayabilir ya da artabilir; yoğun yakın çalışma dönemlerinde küçük artışlar görülebilir. 40 yaş civarında ise herkes gibi miyoplarda da göz merceği esnekliğini kaybetmeye başlar (presbiyopi). Fark şudur: hafif ya da orta miyopu olan biri gözlüğünü çıkararak yakını okuyabilir. Uzak gözlüğüyle yakını zor görmeye başlayan miyoplara çift odaklı ya da progresif camlar önerilebilir.

40 yaşından sonra numaranın kısa sürede eksiye kayması ise başka nedenleri akla getirir. Göz merceğinde başlayan katarakt numarayı miyopa kaydırabilir; kan şekerindeki dalgalanmalar da görmede geçici değişikliklere yol açabilir. Bu durumda yeni gözlükten önce göz muayenesi gerekir.

Çocuklarda miyop ilerlemesi nasıl yavaşlatılır?

Çocuklarda miyopi kontrolü numarayı geri döndürmez; amaç artış hızını azaltmaktır. Başlıca yöntemler dışarıda daha fazla zaman geçirmek, düşük doz atropin damla, miyopi kontrol gözlük camları, özel kontakt lensler ve ortokeratolojidir.

Dışarıda geçirilecek süre için kanıtlanmış bir saat önerisi yok. Çalışmalarda okul gününe 40 dakikalık açık hava etkinliği eklemek ya da teneffüsleri dışarıda geçirmek gibi uygulamalar miyopun başlamasını azaltmıştır. Pratikte hedef, her gün gün ışığında oyuna ve yürüyüşe zaman ayırmaktır.

Düşük doz atropin dahil hiçbir göz damlasını reçetesiz ya da hekim takibi olmadan kullanmayın. Yüksek dozlu atropin ışık hassasiyeti ve yakın görmede bulanıklık yapar; çocuk için uygun doz ve süreyi göz hekimi belirler.

Bu yöntemlerin bir kısmına Türkiye’de erişim değişkendir; bazı gözlük camları ve lensler her yerde bulunmayabilir. Hangisinin uygun olduğu çocuğun yaşına, numarasına, artış hızına ve aile düzenine göre belirlenir. Hiçbir yöntem her çocukta işe yaramaz ve hiçbiri gözlük ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Yüksek miyopide hangi riskler var?

Yüksek miyop yalnız kalın gözlük camı demek değildir. Uzamış gözde retina incelir ve gerilir; retina dekolmanı, glokom, katarakt ve miyopik makula hasarı riski artar. Bu riskler numara yükseldikçe artar.

• Retina yırtığı ve dekolmanı: Retinanın alttaki tabakadan ayrılmasıdır; acil tedavi gerektirir.
• Glokom (göz tansiyonu): Optik sinirde hasardır; çoğu zaman belirti vermeden ilerler.
• Katarakt: Göz merceğinin bulanıklaşmasıdır; miyoplarda daha erken yaşta görülebilir.
• Miyopik makulopati: Makulada incelme, yeni damar oluşumu ve merkezi görme kaybıdır; özellikle 50 yaşından sonra sıklaşır.

Numaranın lazer ya da ICL ile düzeltilmesi bu riskleri ortadan kaldırmaz; cerrahi gözün uzunluğunu kısaltmaz. Yüksek miyopu olan herkesin, gözlük takıyor ya da ameliyat olmuş olsun, düzenli retina muayenesine devam etmesi gerekir.

Şu belirtilerden biri aniden başlarsa aynı gün göz hekimine başvurun:

• Görme alanında birden çoğalan uçuşan noktalar ya da örümcek ağı gibi gölgeler
• Özellikle karanlıkta, gözün kenarında ışık çakmaları
• Görme alanının bir kısmına inen perde ya da gölge
• Düz çizgilerin dalgalı görünmesi ya da görmenin ortasında ani bulanıklık

Uçuşan cisimlerin hangisinin zararsız, hangisinin acil olduğunu gözde uçuşan cisimlerin nedenlerini anlatan yazıda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Miyop nasıl düzeltilir?

Miyop gözlük, kontakt lens, lazer ya da göz içi mercekle düzeltilir. Çocuklarda gözlük ve lens kullanılır; numarası en az bir yıldır sabit olan erişkinlerde cerrahi seçenekler de konuşulur.

• Gözlük: Miyop kalın kenarlı, yani ışığı dağıtan (ıraksak, içbükey) camlarla düzeltilir; reçetede eksi numara olarak yazılır. Yüksek numarada inceltilmiş camlar kenar kalınlığını azaltır.
• Kontakt lens: Geniş görme alanı sağlar; yüksek numarada gözlüğün yarattığı görüntü küçülmesini azaltır. Lensle uyumamak ve hijyen kurallarına uymak enfeksiyon riskini düşürür.
• Lazer: SMILE, Femto-LASIK ya da PRK korneayı yeniden şekillendirir. Genellikle 18 yaşından sonra, numarası sabit ve korneası uygun kişilerde uygulanır.
• ICL (fakik göz içi mercek): Doğal mercek yerinde kalır; ince bir mercek göze yerleştirilir. Yüksek numaralı ya da korneası lazere uygun olmayan gözlerde değerlendirilir.
• Mercek değişimi: İleri yaşta, özellikle katarakt başladıysa, doğal merceğin yerine göz içi mercek konur.

Sık karıştırılan bir nokta: miyop ince kenarlı değil, kalın kenarlı mercekle düzeltilir. İnce kenarlı, ışığı toplayan (yakınsak) mercekler hipermetropta kullanılır.

Lazer yöntemlerinin genel işleyişini lazer göz tedavisi sayfasında, flep açılmayan yöntemi SMILE lazer göz ameliyatı sayfasında, lazere uygun olmayan gözler için seçeneği ise ICL fakik göz içi lens tedavisi sayfasında bulabilirsiniz. Lazer öncesi aranan genel koşullar lazer göz ameliyatına uygunluk rehberinde anlatılıyor.

Her cerrahi yöntemin kendine özgü riskleri vardır: göz kuruluğu, gece haleleri, az ya da fazla düzeltme ve nadiren enfeksiyon. ICL göz içi bir ameliyat olduğu için göz tansiyonunda yükselme ve uzun dönemde katarakt gibi olasılıklar da düzenli takip gerektirir. Uygunluk muayene ve ölçümlerle belirlenir.

Miyop muayenesinde neler değerlendirilir?

Miyop muayenesi yalnız numara ölçümü değildir; gözün uzunluğu, retinanın durumu ve çocuklarda artış hızı da değerlendirilir. Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde değerlendirme genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Görme keskinliği gözlüklü ve gözlüksüz ölçülür; eski reçetelerle karşılaştırılır.
2. Numara otorefraktometre ve deneme camlarıyla belirlenir. Çocuklarda odaklanmayı gevşeten sikloplejik damla kullanılır; aksi halde miyop olduğundan yüksek ölçülebilir.
3. Miyopi kontrolü düşünülen çocuklarda göz uzunluğu (aksiyel uzunluk) optik biyometriyle ölçülür ve kontrollerde aynı yöntemle izlenir.
4. Göz tansiyonu ölçülür; kornea ve mercek biyomikroskopla incelenir.
5. Göz bebeği büyütülerek retina incelenir; yüksek miyopide retinanın kenar bölgelerine ve makulaya özellikle bakılır.
6. Yaşınıza, numaranıza ve yaşam biçiminize göre düzeltme ve kontrol planı konuşulur.

Miyopu artan çocuklarda kontroller çoğu zaman 6 ayda bir ile yılda bir arasında planlanır. Ailesinde miyop olan çocukların okul çağına gelmeden muayene edilmesi, miyopun erken fark edilmesini sağlar. Muayenenin kapsamı kapsamlı göz muayenesi sayfasında anlatılıyor.

Sık sorulan sorular