Hamilelikte Göz Problemleri: Göz Bulanıklığı, Göz Ağrısı ve Acil Belirtiler

Hamilelikte göz bulanıklığı çoğu zaman vücutta biriken sıvının, hormon değişimlerinin ve göz kuruluğunun yol açtığı geçici bir durumdur; genellikle doğumdan ya da emzirme bittikten sonra kendiliğinden düzelir. Ancak bulanık görmeye şiddetli baş ağrısı, ışık çakması, çift görme ya da ani görme kaybı eşlik ediyorsa bu, preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) işareti olabilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.

Hamilelikte gözlerde ne gibi değişiklikler olur?

Hamilelikte gözlerde en sık görülen değişiklikler bulanık görme, göz kuruluğu, kontakt lens rahatsızlığı ve göz kapaklarında şişliktir. Bunların arkasında sıvı tutulumu, artan kan hacmi ve hormon dalgalanmaları vardır; değişiklikler çoğunlukla hafif ve geçicidir.

Gebelikte vücut daha fazla sıvı tutar ve bu durum göz dokularına da yansır. Korneanın (gözün en öndeki saydam tabakası) eğimi ve kalınlığı hafifçe değişebilir. Kornea ışığı odaklayan ana yapılardan biri olduğu için küçük bir şekil değişikliği bile netliği etkiler. Bazı anne adayları bu dönemde eskisinden biraz daha miyop olduğunu fark eder.

En sık karşılaşılan göz şikâyetleri nelerdir?

Şikâyetler kişiden kişiye değişse de çoğu zaman şunlarla karşılaşılır:

• Görme bulanıklığı: Kornea şeklindeki geçici değişiklik odaklanmayı etkiler. Gözlük ya da lensle önceden net olan görüntü hafifçe silikleşebilir.
• Kuru göz hissi: Hormonların etkisiyle gözyaşı azalabilir. Yanma, batma, kum kaçmış hissi ve gün sonunda artan bulanıklık yapabilir.
• Kontakt lens rahatsızlığı: Kornea şekli değişip göz kuruduğunda lensler eskisi kadar rahat oturmayabilir.
• Göz kapaklarında şişlik: Sıvı tutulumu kapaklarda şişkinlik yapar; belirgin şişlik yan görüşü bir miktar daraltabilir.
• Işığa hassasiyet: Parlak ortamlarda gözler daha çabuk rahatsız olabilir. Işığa hassasiyet baş ağrısıyla birlikte geliyorsa beklemeyin; aşağıdaki acil belirtiler bölümüne bakın.

Bu şikâyetlerin çoğu doğumdan ya da emzirme döneminin bitmesinden sonra geriler. Günlük işlerinizi zorlaştıran bir değişiklik fark ederseniz göz hekiminize söyleyin; çoğu zaman basit önlemlerle rahatlama sağlanır.

Hamilelikte göz bulanıklığı neden olur, ne zaman başlar?

Hamilelikte bulanık görmenin en sık nedenleri kornea şeklindeki geçici değişiklik, göz kuruluğu ve buna bağlı kontakt lens uyumsuzluğudur. Daha seyrek ama daha önemli nedenler ise yüksek tansiyon, gebelik diyabeti ve retinayı etkileyen hastalıklardır.

Gözlerde bulanıklık gebeliğin herhangi bir döneminde başlayabilir. Araştırmalarda kornea eğimindeki değişiklikler daha çok ikinci ve üçüncü üç aylık dönemde bildirilmiştir ve bu değişiklikler doğumdan, emzirme de bittikten sonra geri döner. Göz kuruluğu ise ilk aylardan itibaren hissedilebilir.

Zararsız bulanıklığın bazı ortak özellikleri vardır: hafiftir, iki gözde benzerdir, gün içinde dalgalanır, göz kırpınca ya da dinlenince azalır ve başka bir belirtiyle gelmez. Belirgin, ani ya da giderek artan bir bulanıklık bu tanıma uymaz. Çok bulanık görme yüksek tansiyonun ya da gebelik diyabetinin işareti olabilir; böyle bir durumda kontrol gününüzü beklemeden doktorunuzu arayın.

Gözlük numarası değişir mi, yeni gözlük gerekir mi?

Gebelikte numara çoğu zaman hafifçe ve geçici olarak değişir; bu değişiklik genellikle yeni gözlük gerektirmez. Numara belirgin değiştiyse ve günlük işlerinizi zorluyorsa geçici bir çözüm konuşulabilir. Kalıcı reçete için doğumdan birkaç hafta sonra, numara sabitlendiğinde yapılan ölçüm daha doğru sonuç verir.

Hamilelikte hangi göz belirtileri acildir? Preeklampsi uyarısı

Baş ağrısıyla birlikte bulanık görme, ışık çakması, çift görme, görme alanında kararma ya da ani görme kaybı gebelikte acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler preeklampsinin (gebelik zehirlenmesi) habercisi olabilir. Beklemeden, aynı gün kadın doğum hekiminize ve göz hekimine başvurun.

Preeklampsi, gebelikte tansiyonun yükseldiği ve böbrek, karaciğer, beyin gibi organların etkilenebildiği bir tablodur. Çoğunlukla gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar ama daha önce de görülebilir; doğumdan sonraki günlerde ve haftalarda da gelişebilir. Tedavi edilmezse anne ve bebek için ciddi sonuçları olabileceğinden erken fark edilmesi gerekir.

Gözde görülebilecek uyarı işaretleri şunlardır:

• Bulanık görme ya da görüntünün silikleşmesi
• Işık çakmaları, yanıp sönen ışıklar ya da görüş alanında parlak noktalar
• Çift görme
• Görme alanının bir bölümünde kararma, perde inmesi ya da kör nokta
• Kısa süreli ya da kalıcı ani görme kaybı

Bu göz belirtilerine şunlar da eşlik edebilir: basit ağrı kesicilerle geçmeyen şiddetli baş ağrısı, kaburgaların hemen altında ağrı, yüzde, ellerde ya da ayaklarda ani şişlik, kusma ve kendini çok kötü hissetme. Bunlardan biri tek başına bile ciddiye alınmalıdır.

Böyle bir durumda izlenecek yol:

1. Aynı gün kadın doğum hekiminizi ya da doğum yapacağınız hastanenin doğumhanesini arayın; ulaşamıyorsanız acil servise gidin. Belirtiler şiddetliyse 112’yi arayın.
2. Kadın doğum tarafında tansiyonunuz ölçülür, idrar ve kan tahlilleri yapılır.
3. Göz hekimi göz dibine bakarak retina ve görme sinirindeki değişiklikleri değerlendirir. Preeklampside seyrek de olsa retinanın altında sıvı birikmesi (seröz retina dekolmanı) gelişebilir.

Belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemeyin. Kısa sürüp geçen bir ışık çakması ya da bulanıklık da değerlendirilmelidir.

Hangi belirti ne kadar acil?

Hamilelikte göz ağrısı neden olur?

Hamilelikte göz ağrısı çoğunlukla göz kuruluğu, uzun süre ekrana bakmaya bağlı yorgunluk, kontakt lens tahrişi ya da baş ağrısının göze yansımasıyla ilgilidir. Göz ağrısı şiddetli baş ağrısı ve görme değişikliğiyle birlikteyse preeklampsi açısından aynı gün değerlendirilmelidir.

Gebelikte göz ağrısının nedenini anlamak için ona eşlik eden belirtilere bakmak yol gösterir:

• Batma, yanma, kum hissi: Çoğu zaman göz kuruluğudur. Ekran başında az göz kırpmak bu hissi artırır.
• Kızarıklık, çapaklanma, sulanma: Konjonktivit (göz nezlesi) ya da lens kaynaklı tahriş olabilir. Lens takıyorsanız çıkarın ve muayene olun.
• Alında ve göz çevresinde basınç, burun tıkanıklığı: Sinüs kaynaklı olabilir.
• Gözün arkasına vuran baş ağrısı: Migren ya da gerilim tipi baş ağrısı olabilir. Ancak gebelikte yeni başlayan, şiddetli ya da alışık olduğunuzdan farklı bir baş ağrısını mutlaka hekiminize söyleyin.
• Kızarık, çok ağrılı göz, bulantı ve görmede ani azalma: Seyrek görülür ama göz tansiyonunun aniden yükseldiği akut glokom krizi gibi acil bir tabloyu düşündürür; beklemeden başvurun.

Ağrıyı geçirmek için kendi başınıza göz damlası, özellikle kortizonlu damla kullanmayın. Gebelikte kullanılacak her damla ve ilaç hekiminizle birlikte seçilmelidir.

Hamilelikte sağ göz ağrısı ne anlama gelir?

Sağ ya da sol, tek gözde hissedilen ağrının nedenleri çoğu zaman iki gözdekiyle aynıdır: kuruluk, lens tahrişi, göze kaçan bir cisim, sinüs ya da tek taraflı başlayan migren. Ağrının hangi tarafta olduğundan çok ona neyin eşlik ettiği önemlidir. Tek gözde kızarıklıkla gelen şiddetli ağrı, görmede azalma ya da ışığa bakamama varsa muayeneyi geciktirmeyin.

Preeklampside görülebilen bir başka ağrı gözde değil, kaburgaların hemen altında hissedilir. Bu ağrı baş ağrısı ya da görme değişikliğiyle birlikteyse aynı gün değerlendirme gerekir.

Hamilelikte göz kuruluğu ve kontakt lens sorunları nasıl yönetilir?

Göz kuruluğu çoğu zaman basit önlemlerle hafifler; damla gerekiyorsa hangisinin kullanılacağına hekim karar verir. Kontakt lens genellikle bırakılmaz, ama kuruluk varsa takma süresi kısaltılır ya da bir süre gözlüğe geçilir.

Reçetesiz satılan kuru göz damlaları da bu kurala dahildir; bazıları gebelikte tercih edilmeyen maddeler içerebilir. Kuruluk ve kapak şişliği için şu önlemler çoğu zaman işe yarar:

• Ekran başında bilinçli olarak sık göz kırpın ve kısa aralar verin.
• Lensleri daha kısa süre takın; gözleriniz yandığında gözlüğe geçin.
• Kapak şişliği için kapalı gözlerin üzerine soğuk kompres ya da serin bir jel maske uygulayın.
• Bol su için; tuzu ve kafeini sınırlamak sıvı tutulumunu azaltmaya yardımcı olabilir.

Glokom (göz tansiyonu) hastaları ne yapmalı?

Göz tansiyonu (göz içi basıncı) gebelikte çoğu kadında hafifçe düşer; bu düşüş özellikle ikinci ve üçüncü üç aylık dönemde belirginleşir. Az sayıda kadında ise basınç tersine yükselebilir ve kontrolü zorlaşabilir.

Glokom nedeniyle damla kullanıyorsanız gebelik planınızı ya da gebeliğinizi göz hekiminize hemen bildirin. Bazı glokom ilaçları gebelikte tercih edilmez; hekiminiz ilacınızı değiştirebilir, azaltabilir ya da kontrolleri sıklaştırabilir. Damlanızı kendi başınıza bırakmayın veya miktarını değiştirmeyin. Hangi değerlerin normal kabul edildiğini göz tansiyonu belirtileri ve normal değerler yazısında bulabilirsiniz.

Hamilelikte lazer göz ameliyatı olunur mu?

Hamilelikte ve emzirme döneminde lazer göz ameliyatı yapılmaz. Bu dönemde gözlük numarası geçici olarak değiştiği için ölçümler gözün kalıcı numarasını yansıtmaz ve sonuç beklenenden sapabilir.

• Numara dalgalanması: Hormonlar ve sıvı tutulumu kornea eğimini geçici olarak değiştirir. Gebelikte ölçülen miyopi ya da astigmat değeri doğumdan sonra farklı çıkabilir.
• Kornea yapısındaki değişiklik: Korneada sıvıya bağlı hafif kalınlaşma ve eğim değişikliği olabilir. Lazer bu ölçümlere göre planlandığından değerler normale döndüğünde beklenmeyen bir numara kalabilir.

Lazer için ne zaman planlama yapılmalı?

Lazer, doğumdan ve emzirme bittikten sonra, numara bir süre sabit kaldığında planlanır. Zamanlamayı, doğum sonrası yapılan kapsamlı ölçümlerin önceki değerlerle karşılaştırılması belirler. Kimlerin lazere uygun olduğunu ve hangi ölçümlerin yapıldığını lazer göz ameliyatına uygunluk yazısında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Gebelikteki numara değişikliği çoğu zaman kalıcı değildir. Kalıcı bir işlem için acele etmek yerine bu sürecin tamamlanmasını beklemek doğru yaklaşımdır.

Gebelikte diyabete bağlı göz problemleri (diyabetik retinopati)

Gebelikten önce tip 1 ya da tip 2 diyabeti olan kadınlarda gebelik, diyabetik retinopatinin başlamasını ya da ilerlemesini hızlandırabilir. Bu nedenle diyabeti olan anne adaylarına gebeliğin başında, mümkün olduğunca erken, göz bebeği büyütülerek yapılan bir göz dibi muayenesi önerilir.

Diyabetik retinopati nedir?

Diyabetik retinopati, kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesine bağlı olarak retina damarlarının zarar görmesi sonucu gelişen bir göz hastalığıdır. Retinada küçük kanamalar, sıvı birikimi (ödem) ya da yeni ve kırılgan damar oluşumları görülebilir. Hastalık çoğu zaman ilerleyene kadar belirti vermez; ilerlediğinde görme kalitesini ciddi biçimde etkileyebilir.

Hamilelikte risk artar mı?

Evet. Gebelik, mevcut retinopatiyi ilerletebilir. Riski artıran başlıca etkenler gebelikten önce ve gebeliğin başında kan şekerinin iyi kontrol edilmemesi, diyabetin uzun süredir devam etmesi, yüksek tansiyon, böbrek tutulumu ve preeklampsidir. Kan şekerinin kısa sürede hızla düşürülmesi de retinopatide kötüleşmeyle ilişkilendirilmiştir; bu yüzden şeker ayarı kadın doğum, iç hastalıkları ve göz hekimi arasında birlikte planlanır.

Gebeliğin başındaki ilk muayeneden sonra kontrol sıklığını retinadaki bulgu belirler:

• Retinopati saptanmazsa genellikle gebeliğin ilerleyen döneminde bir kontrol daha yapılır.
• Hafif retinopati varsa kontroller sıklaştırılır.
• İleri retinopatide göz hekiminin belirleyeceği yakın takip ve gerekirse tedavi planlanır; retina hastalıklarının takibi ve tedavisi gebelik sürecine göre uyarlanır.

Gebelikte ortaya çıkan şeker hastalığı (gebelik diyabeti) tanısı aldıysanız göz muayenesine ihtiyacınız olup olmadığını ve ne zaman yapılacağını hekiminize sorun.

Retina taramasının önemi

Retina gözün arka tabakasıdır ve hastalığın erken evresinde kişi bir şey hissetmez. Bu yüzden diyabeti olan anne adaylarında retina taraması (göz dibi muayenesi) şikâyet beklenmeden yapılır. Doğumdan sonra da takip, retinopatinin seyrine göre bir süre devam edebilir.

Gebelikte göz muayenesinde neler değerlendirilir?

Gebelikte göz muayenesi yapılabilir. Görme keskinliği, numara ölçümü, gözün ön bölümünün mikroskopla incelenmesi ve göz tansiyonu ölçümü gebelikte de uygulanır. Göz bebeğini büyüten damlanın ya da bazı ek testlerin gerekip gerekmediğine hekim, gebelik haftanıza ve şikâyetinize göre karar verir.

Muayeneye giderken şunları yanınıza almanız işinizi kolaylaştırır:

• Gebelik haftanız ve kadın doğum takibinizle ilgili son notlar
• Son tansiyon ölçümleriniz, varsa şeker takip değerleriniz
• Kullandığınız tüm ilaçların ve damlaların listesi
• Gözlüğünüz; lens kullanıyorsanız lens bilgileriniz

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde gebelikteki bir göz muayenesi, gebelik haftanız ve kullandığınız ilaçlar konuşularak başlar; hangi testin ve damlanın uygun olduğu buna göre seçilir. Preeklampsi şüphesi gibi acil bir durumda ise önce kadın doğum değerlendirmesi gerekir; göz muayenesi bunu tamamlar.

Sık sorulan sorular