Katarakt Ameliyatı Ağrılı mı?

Katarakt ameliyatı ağrılı mı sorusunun kısa cevabı şu: göz, ameliyattan önce damlayla ya da göz çevresine yapılan iğneyle uyuşturulur. Bu yüzden çoğu kişi ameliyat sırasında ağrı değil, hafif bir basınç, dokunma ya da serinlik hisseder. Erişkinlerde hasta genellikle uyanıktır; gerekirse damardan sakinleştirici verilir. Ameliyattan sonraki birkaç gün batma, sulanma ve hafif sızı olabilir.

“Hiçbir şey hissetmezsiniz” demek doğru olmaz. Neyin, ne kadar hissedileceğini önceden bilmek ise ameliyat gününü de iyileşme dönemini de kolaylaştırır.

Katarakt Ameliyatında Anestezi Uygulanır mı?

Evet. Katarakt ameliyatında ağrıyı önlemek için anestezi uygulanır; erişkinlerde bu çoğunlukla yalnız gözün uyuşturulmasıdır (lokal anestezi). Tüm vücudu uyutan genel anestezi istisnadır. Hangi yöntemin seçileceğine ameliyatın türü, gözün yapısı ve kişinin genel durumuna göre cerrah, gerekirse anestezi uzmanıyla birlikte karar verir.

Damla ile Uyuşturma (Topikal Anestezi)

Erişkin katarakt ameliyatlarında en sık kullanılan yöntem uyuşturucu göz damlasıdır. Ameliyattan önce göze birkaç kez damla ya da jel uygulanır ve gözün yüzeyi ile ön bölümü kısa sürede hissizleşir. İğne gerekmediği için iğneye bağlı sorunlar görülmez. Damla ilk damlatıldığında birkaç saniye yanabilir; bu his uyuşma başladıkça kaybolur. Bazı cerrahlar damlaya ek olarak ameliyat sırasında göz içine de az miktarda uyuşturucu verir.

Damla, gözün ağrı ve dokunma duyusunu büyük ölçüde engeller ama göz hareketlerini durdurmaz. Bu yüzden ameliyat sırasında sizden mikroskobun ışığına bakmanız ve başınızı oynatmamanız istenir.

Göz Çevresine İğneyle Uyuşturma

Bazı durumlarda uyuşturucu ilaç ince bir iğneyle göz küresinin çevresindeki dokulara verilir. Bu yöntem daha derin bir uyuşma sağlar ve göz kaslarını geçici olarak hareketsiz bırakır. İğneden önce göz yüzeyi damlayla uyuşturulur; iğne sırasında kısa süreli bir batma ya da baskı hissedilebilir.

Göz hareketlerinin durması gereken karmaşık ameliyatlarda, uzun sürmesi beklenen işlemlerde ya da damla anestezisiyle gözünü sabit tutmakta zorlanacak kişilerde bu yöntem tercih edilebilir. İğneyle uyuşturmadan sonra göz kapağı ve görme birkaç saat etkilenebilir. Çok nadir de olsa göz arkasında kanama gibi iğneye bağlı sorunlar görülebilir.

Sakinleştirici (Sedasyon)

Lokal anesteziye ek olarak damardan hafif bir sakinleştirici verilebilir. Sedasyon uyutmaz: kişi gevşer, zaman daha hızlı geçer, ama cerrahın sözlerini duyar ve gerektiğinde cevap verebilir. Kaygısı yüksek kişilerde sık kullanılır.

Damla mı, İğne mi? Ağrı Açısından Fark Var mı?

Fark küçüktür. Damla ile iğneli uyuşturmayı karşılaştıran çalışmaların derlemesinde, damla kullanılanlar ameliyat sırasında biraz daha fazla rahatsızlık bildirmiş, ertesi gün ise biraz daha az ağrı tarif etmiştir. İki fark da 0–10 puanlık ağrı ölçeğinde yaklaşık bir puan ya da daha azdır. Aynı derleme iki yöntemi de kabul görmüş ve güvenli bulmuş, ikisinde de katlanılabilir düzeyde bir rahatsızlığın beklenebileceğini belirtmiştir. Bu yüzden seçimde küçük ağrı farkından çok gözün ve ameliyatın özellikleri belirleyicidir.

Katarakt Ameliyatı Narkozla mı, Lokal Anesteziyle mi Yapılır?

Erişkinlerde katarakt ameliyatı çoğunlukla narkozsuz, lokal anesteziyle ve hasta uyanıkken yapılır. Genel anestezi, ameliyatın lokal yöntemle güvenle yapılamayacağı durumlara ayrılır.

Lokal anestezide yalnız göz uyuşturulur; kişi ameliyattan kısa süre sonra kalkar ve çoğu zaman aynı gün evine döner. Genel anestezide ise ameliyat öncesi açlık, anestezi uzmanının değerlendirmesi ve uyandıktan sonra gözlem gerekir. Ameliyatın kendisi aynı kalsa da hastanede geçen süre uzar ve genel anestezinin kendine özgü riskleri devreye girer.

Genel Anestezi ile Katarakt Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?

• Bebek ve çocuklarda: doğuştan ya da çocuklukta gelişen katarakt ameliyatı genel anesteziyle yapılır. Bu konuyu genç yaşta ve çocuklukta görülen katarakt yazısında ayrıca anlattık.
• İleri demans, zihinsel engel ya da başka nedenlerle ameliyat boyunca iş birliği sağlayamayan kişilerde
• Başını ve gözünü sabit tutamayan, kontrol edilemeyen titremesi ya da istemsiz hareketleri olan kişilerde
• Sırt üstü düz yatamayan ya da yarım saat kadar hareketsiz kalamayan kişilerde
• Sakinleştiriciye rağmen yatışmayan ağır kaygı ya da kapalı alan korkusunda
• Cerrahın gerekli gördüğü bazı karmaşık ameliyatlarda

Kaygılı olmak tek başına narkoz gerekçesi değildir; çoğu durumda damla anestezisine eklenen sakinleştirici yeterli olur. Sizin için hangisinin uygun olduğunu ameliyat öncesi muayenede konuşabilirsiniz.

Katarakt Ameliyatı Sırasında Ne Hissedilir?

Uyuşturma etkisini gösterdiğinde çoğu kişi keskin bir ağrı hissetmez. Fark edilenler basınç, dokunma, ıslaklık ve parlak ışıklardır.

Ameliyat süresince sık tarif edilen duyumlar:

• Göze hafif dokunma ya da baskı hissi
• Göze verilen serum nedeniyle serinlik ya da ıslaklık
• Mikroskobun parlak ışığı; renkli halkalar, gölgeler ve hareket
• Cihazların sesi ve ekibin konuşmaları

Bunlar ağrı değildir, ama ilk kez ameliyat olan biri için beklenmedik gelebilir. Bir noktada batma ya da ağrı hissederseniz başınızı oynatmadan söyleyin; ek uyuşturucu damla ya da ilaç verilebilir.

Erişkin kataraktında en sık kullanılan fakoemülsifikasyon (FAKO) yöntemi, bulanık merceğin küçük bir kesiden ses dalgalarıyla parçalanıp alınmasına ve yerine göz içi mercek konmasına dayanır. Ameliyat adımlarını ve sürenin neye göre değiştiğini katarakt ameliyatının nasıl yapıldığını ve ne kadar sürdüğünü anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Ameliyat Sırasında Göz Açık mı Kalır, Neler Görülür?

Göz kapakları ameliyat boyunca küçük bir aparatla açık tutulur; gözünüzü kendiniz açık tutmanız ya da kırpmamaya çalışmanız gerekmez. Ameliyat edilen göz ışığı ve hareketi algılar, ama yapılan işin ayrıntısı görülmez.

Görsel deneyim kişiden kişiye değişir. Çoğu kişi parlak beyaz bir ışık, renkli gölgeler ya da bulanık şekiller tarif eder. Diğer göz ve yüz steril bir örtüyle kapatılır; örtünün altında sıkıntı hissederseniz bunu ekibe söyleyebilirsiniz.

Katarakt Ameliyatı Sonrası Ağrı Olur mu?

Uyuşturmanın etkisi geçince gözde batma, yanma, sulanma, kum varmış gibi bir his ya da hafif sızı olabilir; bu yakınmalar çoğunlukla bir iki gün içinde azalır. Şiddetli ya da giderek artan ağrı ise normal iyileşmenin parçası değildir.

Gözün ışığa ve dokunmaya hassas olması, ilk saatlerde bulanık görme ve kaşıntı da sık görülen geçici yakınmalardır. Görme çoğu kişide ilk günlerde belirgin biçimde açılır. Gözün tamamen iyileşmesi ise birkaç hafta, bazen iki aya kadar sürebilir.

Yakınmaların en belirgin olduğu dönem, uyuşturmanın etkisinin geçtiği ilk akşam ve gecedir. Göz bu sürede genellikle bir kalkan ya da pedle korunur. İlk kontrol çoğunlukla ertesi gün yapılır ve bu kontrolde göz içi basıncı ile iltihap düzeyine bakılır. Sızınızı bu kontrolde söylemeniz, damla planının ona göre ayarlanmasını sağlar.

Hangi Belirti Normal, Hangisi Değil?

Rahatsızlığı Azaltmak İçin Neler Yapılır?

1. Size verilen damlaları saatine ve süresine uyarak kullanın; iltihabı ve buna bağlı sızıyı azaltırlar.
2. Gözünüzü ovalamayın, bastırmayın; uyurken size verilen koruyucu kalkanı takın.
3. Gerekirse hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanın. Kortizonlu ya da başka bir göz damlasını kendi başınıza eklemeyin.
4. Işık rahatsız ediyorsa dışarıda güneş gözlüğü takın.
5. İlk haftalarda göze su ve sabun kaçırmamaya, ağır kaldırmamaya ve öne eğilmemeye dikkat edin.

İlk haftalarda uyulacak kuralların tamamını katarakt ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gerekenler yazısında bulabilirsiniz.

Katarakt Ameliyatından Sonra Göz Neden Ağrır, Ne Zaman Acildir?

Ameliyat sonrası hafif ağrı çoğunlukla küçük kesi yerlerinin iyileşmesinden, göz yüzeyinin geçici kuruluğundan ve ameliyata bağlı hafif iltihaptan kaynaklanır. Bu sızı damlalarla kontrol altına alınır ve günler içinde azalır.

Daha seyrek olarak ağrının arkasında tedavi gerektiren bir sorun bulunur: göz içi basıncının yükselmesi, kornea yüzeyinde bir yara ya da çok nadir görülen ama acil olan göz içi enfeksiyonu (endoftalmi). Bu durumlarda ağrıya genellikle görmede azalma, artan kızarıklık, bazen baş ağrısı ve bulantı eşlik eder.

Şu belirtilerden biri varsa kontrol gününü beklemeden ameliyatı yapan hekime başvurun:

• Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen ya da giderek artan ağrı
• Görmenin düzelmek yerine azalması
• Belirgin ve artan kızarıklık, iltihaplı akıntı
• Yeni başlayan ışık çakmaları, çok sayıda uçuşan nokta ya da görme alanına inen perde veya gölge
• Göz ağrısıyla birlikte bulantı, kusma ya da şiddetli baş ağrısı

Işık çakması ve perde hissi retina yırtığına ya da dekolmanına işaret edebilir. Ameliyattan haftalar sonra ortaya çıksa bile aynı gün değerlendirilmelidir.

Katarakt Göz Ağrısı Yapar mı?

Hayır, katarakt genellikle ağrı yapmaz. Doğal merceğin yavaş yavaş bulanıklaşması bulanık görme, kamaşma ve renklerin solması gibi belirtilere yol açar; göz ağrısı bu tabloya ait değildir.

Kataraktı olan birinin gözü ağrıyorsa başka bir neden araştırılır: göz tansiyonunun ani yükselmesi, göz içi iltihabı (üveit), kornea sorunları ya da kuru göz. Çok ilerlemiş ve uzun süre ameliyat edilmemiş kataraktlarda şişen mercek ya da merceğin sızdırdığı proteinler göz içi basıncını yükselterek ağrıya yol açabilir. Bu nadir bir durumdur ve göz tansiyonu (glokom) açısından acil tedavi gerektirir.

Kataraktın hangi aşamada ameliyat edilmesi gerektiğini katarakt ameliyatının zamanlaması yazısında, tedavi seçeneklerini katarakt tedavileri sayfasında bulabilirsiniz.

Ameliyat Öncesi Muayenede Neler Konuşulur?

Ameliyat öncesi muayenede kataraktın evresi ve gözün ölçümleriyle birlikte hangi uyuşturma yönteminin kullanılacağı da planlanır. Bu görüşmede açık konuşmak, ameliyat gününü belirgin biçimde kolaylaştırır.

1. Kaygınızı, daha önce yaşadığınız anestezi sorunlarını ve kapalı alan korkusu gibi durumları söyleyin.
2. Kullandığınız tüm ilaçları bildirin; kan sulandırıcılar ve bazı prostat ilaçları ameliyat planını etkileyebilir.
3. Düz yatmanızı zorlaştıran bel, boyun ya da solunum sorunlarınız varsa belirtin.
4. Ameliyat günü yanınıza bir refakatçi alın; eve araç kullanarak dönmeyin.

Op. Dr. Murat Ün’ün Kadıköy Bağdat Caddesi’ndeki muayenehanesinde yapılan ameliyat öncesi değerlendirmede bu konular tek tek ele alınır. Ameliyatla ilgili sorularınızı da bu görüşmede sorabilirsiniz.

Sık sorulan sorular